BİR ŞEYLERİN YOLUNDA OLMADIĞININ İŞARETLERİ – ÖNEMLİ
1) Dehidrasyon (sıvı kaybı)
2) İdrar Yolu Enfeksiyonları (İYE)
3) Agresif Davranış
DEHİDRASYON
Kabızlığı ve dehidrasyonu önlemek, kan alımı veya damar içi tedavi gibi işlemler için damarların dolgunlaşmasını sağlamak amacıyla gün boyunca su içmek gerekir.
Dehidrasyon, yaşlı nüfusta ve demans hastalarında birçok farklı nedenden dolayı ortaya çıkabilir.
Demans Hastalarında 9 Dehidrasyon Belirtisi
İlerleyen evredeki demans hastaları birkaç nedenden dolayı dehidrasyona karşı savunmasızdır. En önemlisi, su içmeyi unutabilirler veya susadıklarını ifade edemeyebilirler. Demans ayrıca susuzluk ve açlık sinyallerini beyne iletme biçimini değiştirebilir; bu nedenle sevdiğiniz kişi, bizlerin su içmemizi söyleyen fiziksel uyarıları fark edemeyebilir. İlaçlar, kusma veya ishal atakları da dehidrasyona yol açabilir.
Nelere dikkat etmeli:
- Kişinin dokunulduğunda vücudunun sıcak olması.
- Kafa karışıklığının artması (ancak demansın ileri evrelerinde bunu fark etmek zor olabilir).
- Dudakların çatlamış ve kuru olması.
- Cildin normalden daha kuru olması.
- Kişinin baş ağrısından şikayet etmesi.
- İdrarın koyu renkli ve keskin kokulu olması.
- Gözlerin çukurlaşması.
- Nabzın hızlanması.
- Kan basıncının düşmesi.
- Cilt esnekliğinin azalması.
https://www.caring.com/articles/9-signs-of-dehydration-in-someone-with-dementia
Dehidrasyon belirtisi – Bileğin üzerindeki kol derisini çimdikleyin. Cilt hemen eski haline dönmüyorsa, bu bir dehidrasyon belirtisidir.
Pek çok yaşlı, idrar kaçırma sorunu yaşıyorsa veya gün içinde defalarca tuvalete gitmekten utanıyorsa, kasıtlı olarak sıvı tüketimini kısıtlar. Ayrıca kafa karışıklığı yaşıyor ve/veya demans hastası olabilirler, bu nedenle o gün herhangi bir içecek tüketip tüketmediklerini hatırlayamayabilirler. Bunun yanı sıra, evde veya bakım tesislerinde yalnız yaşayan yaşlılar, kendi başlarına içecek temin edecek hareket kabiliyetine sahip olmayabilir ve yardım istemeye utanabilirler. Üstelik bazı ilaçlar sıvı dengesini veya tüketimini etkileyebilir; sağlık uzmanları hastanın sıvı alımının azaldığının farkında olmayabilir. İdrar söktürücü ilaç kullanan ve kaybedilen fazladan sıvıyı yerine koymayan bir yaşlının dehidrasyon riski daha yüksektir.” – Baltimore'daki Mercy Medical Center'dan Kelly O’Connor, RD, LDN, CDE, http://www.todaysgeriatricmedicine.com/archive/110310p24.shtml
İDRAR YOLU ENFEKSİYONLARI – İYE OLARAK DA BİLİNİR
Agingcare.com, İYE'lerin demans hastaları üzerindeki etkileri konusunda mükemmel tavsiyeler sunmaktadır:
İdrar Yolu Enfeksiyonları (İYE), Demans ve Deliryum: Etkileri ve Tedavi Seçenekleri
Demanslı yaşlı bireylerde idrar yolu enfeksiyonları karmaşık bir konudur. İlk olarak anlaşılması gereken şey, İYE'si olan yaşlıların genç veya orta yaşlı yetişkinlerden farklı semptomlar gösterebileceğidir. Yaşlılar, özellikle de demans hastaları, daha genç İYE hastalarında sıkça bildirilen idrarda yanma, idrara çıkma isteğinde artış veya alt karın ağrısı gibi şikayetlerini size anlatamayabilirler. Ayrıca, yaşlılarda ateş görülmeyebilir.
Bazen, yaşlılarda idrar yolu enfeksiyonları için fark edilen tek şey, deliryum olarak bilinen ani bir zihinsel durum değişikliğidir. Deliryumu demanstan ayırmak önemlidir çünkü deliryum, potansiyel olarak geri döndürülebilir bir durumdan (enfeksiyonlar, düşük kan şekeri, ilaç yan etkileri vb.) kaynaklanan kısa süreli bir zihinsel durum değişikliğini (saatler veya günler içinde) ifade eder. Öte yandan demans, nedene bağlı olarak (örneğin Alzheimer, Parkinson, B12 eksikliği, hipotiroidizm vb.) geri döndürülebilir veya döndürülemez olabilen daha kronik bir zihinsel durum değişikliğini (aylar veya yıllar süren) temsil eder.
Hali hazırda var olan bir demansın üzerine İYE kaynaklı deliryum gelişmesi mümkündür ve bu durum, hastanın önceki temel zihinsel durumundan keskin bir düşüşle (saatler veya günler içinde) karakterize edilir. Elbette, demanslı bir kişide temel zihinsel durumun ne olduğunu anlamak zor olabilir. Bunu yapmak, demanslı kişiyle sık iletişim halinde olan ve deliryum ortaya çıktığında fark edilebilmesi için temel zihinsel durumu belirleyecek kadar vakit geçiren birini gerektirir. Aksi takdirde, yaşlı kişinin aslında İYE kaynaklı bir deliryum durumundan dolayı geçici olarak değişmiş olan zihinsel durumu, demansa bağlı kronik bir değişiklik olarak varsayılabilir.
Diğer yandan, idrarında genellikle görünür belirti vermeyen ve tipik olarak antibiyotik tedavisi gerektirmeyen kronik bakteriler (bakteriüri) bulunan bir grup insan (şeker hastaları, kalıcı kateteri olan hastalar vb.) vardır. Ancak bu kişiler, kısa süreli antibiyotik kürü bittikten sonra sürekli tekrarlıyor gibi görünen "İYE" için sürekli tedavi edilebilirler.
Yaşlı bir bireyde değişen zihinsel durumun İYE'den kaynaklanıp kaynaklanmadığını belirlemedeki temel ayrım, İYE tedavisinin zihinsel durumda herhangi bir iyileşme sağlayıp sağlamadığıdır. Bu, yaşlı bireyin İYE'den kaynaklanan tekrarlayan deliryum mu yoksa başka bir şey mi (örneğin başka bir nedene bağlı deliryum veya kronik demans) yaşadığını ayırt etmeye yardımcı olur.
Eğer yaşlı birey (demansı olsun ya da olmasın) İYE'lerden kaynaklanan tekrarlayan deliryum yaşıyorsa, İYE'lerin tekrarlanmasını en aza indirmek için yapılabilecek bazı şeyler vardır.
- Özellikle hasta idrar kaçırma sorunu yaşıyorsa iyi bir hijyen sağlayın. Kirli bir bezde çok uzun süre kalmak veya (kadın hastalarda) yanlış yöne silmek, dışkı bakterilerinin idrar yoluna girerek İYE'ye neden olmasına yol açabilir.
- İdrar retansiyonu veya tıkanıklığının bir sorun olmadığından emin olun. Yaşlı bir erkekte prostat büyümesi olabilir veya şeker hastası birinde mesanenin nörolojik bozukluğu olabilir; bu durum idrarın mesanede birikmesine ve sonunda bakteriyel kolonizasyona (bakteriüri) ve muhtemelen İYE'ye yol açar. Bu durum, bir hemşirenin idrara çıkma sonrası mesanede kalan idrar miktarı olan "post-void residual" ölçümü ile kontrol edilebilir. Düşük doz antibiyotikler, İYE'lerin tekrarlama sıklığını önemli ölçüde azaltmaya yardımcı olabilir. Hangi antibiyotiğin kullanılacağı, sık tekrarlayan bakteri türü ve bakterilerin zaten hangi antibiyotiklere dirençli olduğu gibi durumlara bağlıdır. Yaygın olarak kullanılan önleyici antibiyotikler arasında Bactrim, nitrofurantoin, sefaleksin veya florokinolonlar bulunur. Düşük doz antibiyotik stratejisinin sınırlaması, bakterilerin zamanla antibiyotiğe dirençli hale gelme potansiyelidir. BUNU DOKTORUNUZLA MUTLAKA KONTROL EDİN.
- Menopoz sonrası kadınlar için topikal östrojen kremlerini değerlendirin. Vajinal kuruluğu önleyerek ve vajinal florayı olumlu yönde yeniden düzenleyerek tekrarlayan İYE'leri önlemeye yardımcı olması bakımından bu stratejinin faydalı olduğuna dair kanıtlar mevcuttur. Çeşitli nedenlerle çok yaygın kullanılmaz ancak yaşlı birey meme kanseri geçirmediyse değerlendirilebilecek bir olasılıktır.
- Bol sıvı tüketmenin ve sık idrara çıkmanın tekrarlayan İYE'leri azaltmaya yardımcı olabileceğini duymuş olabilirsiniz. Bu durum İYE'leri önlemeye (ve özellikle böbrek taşlarını önlemek için yararlıdır) yardımcı olmak adına "mesaneyi temizlemeye" yardımcı olsa da, serbest sıvı alımı tüm yaşlılar için, özellikle de konjestif kalp yetmezliği veya ileri böbrek yetmezliği olanlar için güvenli olmayabilir. Bu kişilerde çok fazla sıvı içmek, vücutta "hacim yüklenmesi" olarak bilinen aşırı sıvı birikmesine neden olabilir. Fazla sıvı bacaklarda ve hatta akciğerlerde birikebilir. Ayrıca yaşlı bir kişi, bol miktarda sıvı içemeyecek kadar ileri düzeyde demans hastası olabilir. Bu seçeneği demanslı yaşlı bir hasta için uygulanamaz hale getirebilecek bir dizi pratik husus vardır.
- Kızılcık suyunun tekrarlayan İYE'lere karşı önleyici bir tedbir olduğu iddia edilir. Bunun İYE'leri önlemek için gerçekten işe yarayıp yaramadığı konusunda kesin bir kanıt yoktur. Başka bir deyişle, işe yarayabilir veya yaramayabilir; eğer yarıyorsa da sadece mütevazı bir etkisi olabilir, ancak bazıları için denemeye değerdir.
- Probiyotikler, vajinal yoldan uygulandıklarında kadınlarda yardımcı olabilir (ağız yoluyla alınan versiyonların İYE önlemede etkili olduğu kanıtlanmamıştır), ancak İYE'leri sınırlamak için vajinal probiyotiklerin kullanımı üzerine yapılan çalışmalar sınırlıdır. Yine, bazıları için denemeye değerdir, ancak bunu denemeden önce doktorunuza bu seçeneği sorun.
Her bireyin durumu için en iyi strateji değişebilir ve bu fikirlerin her biri kişinin kendi sağlık uzmanlarıyla görüşülmelidir. Umarız bu makale, demanslı yaşlı hastalarda sık görülen İYE sorunuyla ilgili olarak sağlık uzmanlarınızla (veya sevdiğiniz kişinin sağlık uzmanlarıyla) neler konuşabileceğiniz konusunda size bir fikir verir.
https://www.agingcare.com/Articles/urinary-tract-infection-dementia-155344.htm
SALDIRGAN DAVRANIŞ
Saldırgan davranış, demansın en üzücü ve zor semptomlarından biridir. Bununla başa çıkmak gerçekten zor olabilir. Ancak, davranışın (ki bu genellikle kişinin karakterine tamamen aykırıdır) arkasındaki nedeni anlamaya başladığınızda, anlamlandırmaya başlayabilir ve bunu durdurmaya yardımcı olacak şekilde yanıt vermeyi öğrenebilirsiniz.
Saldırgan davranış, küfür etmek, bağırmak ve haykırmak gibi sözel olabilir veya vurmak, çimdiklemek, tırmalamak, saç çekmek ve ısırmak gibi fiziksel olabilir.
Saldırganlığın demansın evrensel bir semptomu olmadığını unutmamak önemlidir; bazı insanlar bu durumu yaşarken bazıları yaşamayabilir.
Saldırganlığın nedenleri
- 1. fiziksel rahatsızlık
2. çevre
3. sosyal sorunlar
4. psikolojik sorunlar
Fiziksel rahatsızlık
Bakımını üstlendiğiniz kişi hastaysa veya ağrı çekiyorsa, ağrı onun kafasının karışmasına veya korkmasına neden olduğu için hırçınlaşabilirler; sadece durumu anlayamazlar. Bu, mesane veya boğaz enfeksiyonu gibi hastalıklardan kaynaklanabilir ya da kabızlık veya susuzluk nedeniyle rahatsız hissediyor olabilirler. Ayrıca artrit gibi rahatsızlığa neden olabilecek uzun vadeli sağlık sorunlarını veya ilaçların zihinsel sağlıkları üzerindeki etkilerini de göz ardı etmeyin.
Çevre
Oda çok mu aydınlık, gürültülü, kalabalık, sıcak, soğuk veya genel olarak aşırı uyarıcı mı? Bu durum, demanslı bir kişinin kendini kaybolmuş veya bunalmış hissetmesine ve ardından korku veya hayal kırıklığıyla hırçınlaşmasına neden olabilir.
Sosyal sorunlar
Bakımını üstlendiğiniz kişinin yalnız, canı sıkılmış veya sosyal temastan yoksun olup olmadığını öğrenin. Biraz duyusal uyarılmaya ihtiyaçları olabilir. Bakımlarına başka insanlar da dahilse, son zamanlarda herhangi bir değişiklik olup olmadığını öğrenmekte fayda var. Örneğin, sevilen bir bakıcı tatildeyse, bu durum demanslı birinin kendini güvensiz hissetmesine ve saldırgan davranmaya başlamasına neden olabilir.
Psikolojik sorunlar
Demans, dış dünyayı algılama ve anlama şeklinizi etkiler. Bazı insanların hissettiği gibi, haklarınızın görmezden gelindiğini düşünürseniz, bu durum tepki gösterme isteği uyandırabilir. Beyindeki değişiklikler, demansla yaşayan kişilerin normalden daha aşırı tepkiler vermesine de neden olabilir. Eskiden biri onlara kaba davrandığında sadece hayal kırıklığıyla karşılık verebilecekken, şimdi şiddetle karşılık verebilirler.
Demans ayrıca, ne olduğunu tam olarak anlayamadıkları için saldırganlığa yol açabilen halüsinasyonlara, sanrılara ve paranoyaya neden olabilir. Bakımını üstlendiğiniz kişi nerede olduğunu veya sizin kim olduğunuzu tanıyamazsa, sizin onlara zarar vermeye çalışan bir yabancı olduğunuzu düşünebilir. Bu durumda onlara tepki gösterip vurması mantıklı görünebilir; siz olsanız aynı şeyi yapmaz mıydınız?
Saldırgan davranışlara nasıl tepki vermelisiniz?
Demans kaynaklı saldırgan davranışlara maruz kalmak şüphesiz zordur ve genellikle travmatiktir. Ancak, bu durumu hem şimdi hem de gelecekte yönetmek için atabileceğiniz adımlar vardır. Herkese uyan tek bir cevap yoktur, ancak genel olarak şunları yapmak en iyisidir:
- Sakin kalmaya çalışın
Bu söylemesi kolay, yapması zor bir şey gibi görünse de, öfkeli veya savunmacı bir tepki durumu daha da kötüleştirebilir. Korku veya telaş göstermemeye çalışın, derin bir nefes alın ve sakinleşmeleri için onlara biraz alan bırakıp geri çekilin.
- Nedeni belirleyin
Bu her zaman bariz olmayacaktır, ancak saldırganlaşmadan hemen önce ne olduğunu düşünün ve bunun bir tetikleyici olup olamayacağını kendinize sorun. Örneğin, acı mı çekiyorlar veya rahatsız mı hissediyorlar, bunu giderebilir misiniz?
- Kendinizi onların yerine koyun
Duruma onların perspektifinden bakmaya çalışın. Onları yıkamaya çalıştığınızda veya tuvaleti kullanmalarına yardım ettiğinizde sert bir tepki verdilerse, bunun nedeni utanç veya mahcubiyet hissediyor olmaları olabilir. Yardım etmeye çalıştığınızı bilseniz de, demans, bakımını üstlendiğiniz kişinin artık aynı akıl yürütme veya mantık seviyesine sahip olmadığı anlamına gelebilir.
- Güven verin ve dinleyin
Şiddetli davranmayı bıraktıklarında ve yanlarına yaklaşmanıza izin verdiklerinde, göz teması kurun ve alçak, yatıştırıcı (ancak tepeden bakmayan) bir ses tonuyla konuşun. Sakin bir şekilde yardım etmek istediğinizi açıklayın ve sorunun ne olduğunu anlatabiliyorlarsa onları dinleyin.
- Dikkat dağıtma taktikleri kullanın
Saldırganlığa neden olan şeyin bu olduğunu düşünüyorsanız odağı başka bir aktiviteye kaydırmaya çalışın ya da müzik dinlemek veya onlarla yürüyüşe çıkmak gibi daha rahatlatıcı bir uğraş seçin.
- Onları cezalandırmayın
Saldırgan olduklarında onları yaramaz bir çocuk gibi azarlamak isteyebilirsiniz, ancak muhtemelen yaptıkları şeyin yanlış olduğu veya neden uygunsuz olduğu hakkında hiçbir fikirleri yoktur (ve ertesi gün olayı hatırlamayabilirler bile).
- Bir arkadaşınızla konuşun
Hayal kırıklıklarınızı bakımını üstlendiğiniz kişiye yansıtmamaya çalışın. Durumunuzu anlayan arkadaşlarınızla buluşmak için zaman ayırın; aile hekiminizle, bir danışmanla, bir demans destek görevlisiyle veya bir destek grubuyla konuşun. Sizinle aynı durumda olan başka insanlar da var.
Kaynak: https://www.unforgettable.org/blog/agitation-aggression-whats-causing-this-behaviour