Stymulacja sensoryczna to najprostsza forma gromadzenia i przetwarzania informacji dla osób dotkniętych otępieniem, u których zaburzone zostały złożone wzorce mowy. Jednym z powodów, dla których jest ona idealna dla osób żyjących z otępieniem, jest to, że umożliwia przetwarzanie informacji bez warstwy poznawczej, kładąc nacisk wyłącznie na wrażenia zmysłowe. Wszystkie zmysły mogą być stymulowane – na przykład węch, smak i dotyk, które wymagają niewielkiej interpretacji. Często osoby dotknięte otępieniem są bardzo dotykowe, lgnąc do różnych faktur w swoim otoczeniu – niezależnie od tego, czy znajdują się one w materiale ubrań, czy w gładkości płatków kwiatu. Ponadto, gdy u danej osoby występuje osłabienie wzroku lub słuchu, może to powodować mniejsze zainteresowanie otoczeniem – dlatego media stymulujące dwa zmysły jednocześnie mogą być angażujące dla osób o ograniczonej sprawności sensorycznej.
W pracy wielozmysłowej wspaniałe jest to, że stymuluje ona, przywołując wspomnienia, a także powiązania z dawną tożsamością danej osoby. Dzięki tym powiązaniom nawiązywane są relacje, a także poczucie przynależności – utrzymywanie kontaktów jest istotnym elementem dobrego samopoczucia w opiece nad osobami z otępieniem. Istnieje wiele rodzajów stymulacji sensorycznej, od codziennych czynności po tworzenie sztuki. Aromaterapia, dotykanie przedmiotów w celu poznania ich faktury lub zapachu, używanie długopisu do pisania lub pędzla do malowania, smakowanie, słuchanie dźwięków lub muzyki oraz kontakt z obrazem (filmy) lub ruchem, niezależnie od tego, czy jest to spacer, taniec, ćwiczenia czy joga. Oglądanie zdjęć oraz angażowanie się w wizualną obserwację ruchu i koloru to wspaniały sposób na czerpanie przyjemności i zaangażowanie.
Przedmioty sensoryczne mogą być wykorzystywane podczas tworzenia sztuki, co uwalnia znaczenie. Znaczenie może pojawić się wraz z najmniejszym dziełem sztuki – a aspekt sensoryczny jest ważny, ponieważ odczucia zmysłowe mogą wywołać u artysty pomysły, które jeszcze się nie ujawniły.
Intelekt i procesy poznawcze biorą udział w tworzeniu sztuki i mogą wzbogacać jej rozumienie – aby być zrozumianą na najbardziej podstawowym poziomie, sztuka opiera się na języku zmysłów. „Pierwotna reakcja na twórczą komunikację pozostaje nienaruszona u osób z otępieniem, nawet gdy pamięć, język i funkcje poznawcze są zaburzone” (socialworktoday.com). Dlatego terapie twórcze są niezwykle przydatne i pomagają skupić się na zachowanych zdolnościach, a nie na tym, co zostało utracone.
Terapie przez sztukę ekspresyjną i twórczą obejmują kilka dyscyplin, od arteterapii, muzykoterapii, terapii tańcem i ruchem po dramaterapię. Co więcej, „Arteterapia może obejmować zarówno grupy wsparcia oparte na wglądzie dla osób we wczesnym stadium otępienia lub z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi, jak i niewerbalne interwencje oparte na bodźcach sensorycznych dla osób w zaawansowanym stadium otępienia” – twierdzi Theresa Dewey, arteterapeutka pracująca w Lieberman Center for Health and Rehabilitation w Skokie w stanie Illinois. Cele arteterapii są różnorodne: od radzenia sobie z depresją i lękiem po zwiększenie zaangażowania i usprawnienie komunikacji, a w przypadku osób z ciężkim otępieniem – zwiększenie świadomości sensorycznej i kontaktu z innymi. Terapie te poprawiają jakość życia i to jest ich główny cel.
Najlepiej sprawdzą się rodzaje terapii dostosowane do indywidualnych zainteresowań i możliwości. Muzyka, taniec i bębnienie są szczególnie skuteczne, ponieważ deficyty poznawcze nie stanowią barier w uczestnictwie. Ostatecznie najlepszą metodą jest taka, na którą klient dobrze reaguje – zwłaszcza taka, która omija deficyty i podkreśla mocne strony. Istnieją również argumenty przemawiające za tym, że najlepsze rezultaty daje łączenie różnych terapii. „Istnieją solidne dowody na to, że dostępne terapie mogą działać najlepiej w połączeniu – na przykład arteterapia połączona z muzyką i tańcem lub, w ramach jednej sesji arteterapii, połączenie twórczego pisania i poezji, bądź też sesja dramaterapii wykorzystująca słowo mówione, sztukę i muzykę jednocześnie” (www.alzheimers.net).
Arteterapia budzi pacjentów doświadczających spadku funkcji poznawczych, pozwalając mózgowni na znalezienie nowej ścieżki komunikacji z kreatywnością. Może zainspirować seniora z ograniczoną mową do użycia pędzla w celu komunikacji, co w tym procesie otwiera szlaki nerwowe, czerpiąc z tych części mózgu, które nie angażują języka. Może również zmniejszyć zachowania agresywne, zapewniając ujście emocjom. Chociaż sztuka nie wyeliminuje choroby, może w nowy sposób stymulować mózg oraz przynieść kreatywność i radość, co może wnieść ogromną różnicę w życiu bliskiej osoby, u której następuje pogorszenie stanu zdrowia. Uczestnictwo w zajęciach plastycznych, w których nacisk kładzie się na kreatywność, rodzi również poczucie spełnienia i wzmacnia poczucie własnej wartości oraz interakcje społeczne. Sztuka wizualna może nawet wyzwolić uśpione wspomnienia i emocje, inspirując do rozmów pacjentów, którzy często mają trudności z wyrażeniem siebie. Szczególnie gdy sami tworzą sztukę, aktywność ta stymuluje cały mózg.
Wspomaga ona komunikację, funkcjonowanie mózgu, interakcje społeczne, stymulację sensoryczną, przetwarzanie dotykowe, a także nadawanie znaczenia, koordynację wzrokowo-ruchową, siłę palców i dłoni oraz wyobraźnię. Można ją łączyć z ćwiczeniami z zakresu terapii zajęciowej (OT) mającymi na celu poprawę siły palców i dłoni oraz elastyczności. Nacisk można położyć na przetwarzanie sensoryczne i to, jak rezonuje ono z daną osobą. Można badać malowanie palcami zamiast używania pędzla, a także upuszczanie farby na mokry papier, pozwalając jej przekształcić się w coś nowego; rzeźbienie i praca z gliną również podkreślają właściwości dotykowe.
Koniecznie sprawdź nasze listy SPECJALISTÓW, którzy mogą pomóc. Są oni wymienieni w sekcji Specjaliści terapeutyczni i artystyczni w zakładce Kalifornia – Zasoby i specjaliści na naszej stronie głównej lub kliknij tutaj: https://lewybodyresourcecenter.org/resources-professionals/resources-professionals-california/therapeutic-artistic-practitioners/