Khi Nào Người Bệnh Sa Sút Trí Tuệ Thể Lewy Nên Ngừng Lái Xe?

Lái xe khi mắc bệnh Lewy body dementia rất nguy hiểm và mức độ nguy hiểm sẽ tăng lên khi bệnh tiến triển. Hầu hết các gia đình đều biết điều này, nhưng cuộc trò chuyện về thời điểm nên ngừng lái xe là điều mà nhiều người thường trì hoãn lâu hơn mức cần thiết. Người thân của bạn có thể đã lái xe trong năm mươi năm, và chiếc xe có khả năng tượng trưng cho sự độc lập, năng lực cùng một phần cuộc sống của họ trước khi được chẩn đoán. Lấy đi điều đó có thể mang lại cảm giác nhẫn tâm, hoặc ít nhất là một việc có thể để lại sau.

Nhưng LBD ảnh hưởng đến các khả năng nhận thức và thể chất cụ thể mà việc lái xe an toàn đòi hỏi, và bệnh tác động đến những yếu tố này ngay từ giai đoạn đầu. Vấn đề không phải là việc lái xe có cuối cùng trở nên không an toàn hay không. Chắc chắn là có. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để nhận biết thời điểm đó đã đến và cách xử lý những việc tiếp theo.

Lý do LBD Khiến Việc Lái xe Trở nên Đặc biệt Nguy hiểm

Một số triệu chứng của bệnh Lewy body dementia ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lái xe an toàn, và một số triệu chứng trong số đó khiến LBD trở nên nguy hiểm hơn khi ở sau tay lái so với các loại sa sút trí tuệ khác.

Một trong những triệu chứng đó là sự dao động nhận thức, trong đó sự tỉnh táo, thời gian phản ứng và khả năng ra quyết định của người thân bạn có thể thay đổi đáng kể chỉ trong một ngày. Một người lái xe đến tiệm thuốc an toàn vào buổi sáng có thể bị suy giảm chức năng đáng kể vào giữa ngày, và không có cách nào để dự đoán khi nào một giai đoạn tồi tệ sẽ ập đến.

Những người mắc LBD cũng có thể trải qua tình trạng ảo giác thị giác khi đang ngồi sau tay lái. Nhìn thấy một người, một đứa trẻ hoặc một con vật trên đường thực chất không có ở đó, rồi đánh lái hoặc phanh gấp để phản ứng lại, là một nguy cơ an toàn nghiêm trọng cho người thân của bạn và cho tất cả mọi người xung quanh.

LBD cũng ảnh hưởng đến khả năng ước lượng khoảng cách, chiều sâu và vị trí của các vật thể đối với nhau. Điều này khiến việc điều hướng giữa các làn đường, ước lượng khoảng trống giữa các luồng giao thông và đỗ xe an toàn trở nên khó khăn hơn. Những khó khăn này có thể phát triển trước khi xuất hiện các vấn đề rõ ràng về trí nhớ, nghĩa là các gia đình có thể chưa nhận ra chúng là một phần của bệnh.

Tốc độ xử lý chậm là một vấn đề đáng lo ngại khác, vì người lái xe mắc LBD có ít thời gian hơn giữa việc nhận thức được mối nguy hiểm và phản ứng lại, trong tình huống diễn biến nhanh, điều này có thể tạo ra sự khác biệt giữa việc dừng xe kịp thời hay không.

Các Dấu hiệu Cảnh báo Cần Lưu ý

Có những dấu hiệu cảnh báo cho bạn biết đã đến lúc người mắc LBD nên ngừng lái xe.

1. Bị lạc ở những khu vực quen thuộc. Nếu người thân của bạn đang mất phương hướng trên các tuyến đường họ đã lái xe trong nhiều năm, khả năng nhận thức không gian và trí nhớ của họ đang bị ảnh hưởng theo cách khiến việc lái xe trở nên không an toàn.
2. Các vết trầy xước hoặc móp méo không rõ nguyên nhân trên xe. Những điều này thường không được người thân của bạn nhắc tới hoặc chú ý, nhưng chúng cho thấy có điều gì đó đang xảy ra trên đường hoặc trong bãi đậu xe mà họ không nhận thức đầy đủ.
3. Lái xe quá chậm hoặc bất thường. Những thay đổi đáng kể trong hành vi lái xe, dù quá nhanh, quá chậm hay khó đoán, cho thấy khả năng xử lý và phản ứng với giao thông của họ đang suy giảm.
4. Bỏ qua biển báo dừng hoặc đèn giao thông. Đây là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy sự chú ý và khả năng xử lý hình ảnh bị suy giảm, và điều này đặt tất cả mọi người trên đường vào tình trạng nguy hiểm.
5. Khó ước lượng khoảng cách khi đậu xe. Gặp khó khăn nhiều lần khi đậu xe, đậu quá sát xe khác hoặc phán đoán sai lề đường phản ánh các vấn đề về nhận thức chiều sâu và khoảng cách mà LBD gây ra.
6. Những tài xế khác hoặc hành khách bày tỏ sự lo ngại. Nếu ai đó đã từng ngồi trên xe cùng người thân của bạn nêu lên sự lo lắng, hãy coi trọng điều đó.

Một trong những thách thức với LBD là người thân của bạn có thể có nhận thức hạn chế về những thay đổi này, đặc biệt là trong khoảng thời gian nhận thức tốt hơn. Họ có thể tin rằng mình vẫn lái xe tốt như trước đây. Yêu cầu một thành viên trong gia đình đáng tin cậy ngồi cùng xe với tư cách là hành khách, mà không coi đó là một đợt đánh giá, có thể giúp bạn có cái nhìn rõ ràng hơn về những gì đang thực sự diễn ra trên đường. Hãy ghi nhớ rằng việc này nên được thực hiện nhiều lần vì có những lúc bệnh dao động và có ngày tỉnh táo/ngày mệt mỏi.

Thực hiện Đánh giá Chính thức

Nếu bạn không chắc chắn liệu việc lái xe của người thân đã đến mức không an toàn hay chưa, một cuộc đánh giá chính thức có thể giúp ích. Các chuyên gia trị liệu nghề nghiệp chuyên về phục hồi chức năng lái xe cung cấp các bài đánh giá bao gồm cả kiểm tra nhận thức và phần thực hành trên đường, và tài liệu họ cung cấp có thể hữu ích khi đến lúc phải có một cuộc trò chuyện khó khăn với người thân của bạn.

Bác sĩ thần kinh của người thân bạn cũng có thể đánh giá rủi ro khi lái xe như một phần trong cuộc hẹn khám thường xuyên. Ở một số tiểu bang, bác sĩ được phép hoặc bắt buộc phải báo cáo những tài xế không an toàn cho cơ quan quản lý xe cơ giới (DMV), vì vậy việc hỏi trực tiếp bác sĩ thần kinh xem họ có mối lo ngại nào không có thể giúp gánh nặng bớt đi một phần cho bạn và phần còn lại của gia đình.

Trò chuyện về Vấn đề Này

Khi bạn đã sẵn sàng để có cuộc trò chuyện này, hãy chọn thời điểm người thân của bạn có một ngày nhận thức tốt. Hãy tập trung vào những điều cụ thể mà bạn đã quan sát được, chẳng hạn như một tình huống suýt tai nạn mà bạn đã chứng kiến hoặc xe bị hư hỏng, thay vì những nhận xét chung chung về khả năng của họ. Đặt vấn đề xoay quanh sự an toàn cho mọi người trên đường có thể giúp họ dễ tiếp thu hơn. Một câu đại loại như “Con/em lo lắng điều gì sẽ xảy ra nếu một đứa trẻ chạy ra đường và bố/anh cần phải dừng xe thật nhanh” sẽ mở đầu cuộc trò chuyện mà không làm người thân của bạn cảm thấy như họ đang bị phán xét.

Cuộc trò chuyện này hiếm khi được giải quyết xong chỉ trong một lần ngồi nói chuyện, vì vậy hãy chuẩn bị tinh thần đối mặt với sự phản kháng trong lần đầu tiên và sẵn sàng thảo luận lại. Nếu tình huống chưa nguy hiểm ngay lập tức, hãy cho người thân của bạn thời gian để suy ngẫm về ý tưởng này trước khi thúc ép đưa ra quyết định cuối cùng.

Nếu người thân của bạn vẫn tiếp tục lái xe bất chấp những lo lắng của bạn và bạn tin rằng họ thực sự gây rủi ro cho chính họ và những người khác, hãy liên hệ với bác sĩ thần kinh của họ hoặc một bác sĩ hoặc người mà họ tin tưởng khác. Mối lo ngại được ghi chép lại của bác sĩ thường là đủ để kích hoạt một cuộc đánh giá chính thức của DMV.

Sau khi Ngừng Lái xe

Đối với nhiều người mắc LBD, việc lái xe là một trong những điều cuối cùng vẫn mang lại cảm giác bình thường, vì vậy việc tước đi điều đó ở họ có thể khá khó khăn để chịu đựng.

Khi đến lúc phải tiến bước, hãy giúp người thân của bạn xây dựng một kế hoạch giúp họ duy trì tính tự lập nhiều nhất có thể. Gia đình và bạn bè có thể hỗ trợ các chuyến đi thường xuyên, dịch vụ xe đưa đón mang lại sự linh hoạt cho các chuyến đi chơi, các chương trình tài xế tình nguyện thông qua các dịch vụ cao tuổi địa phương có sẵn ở nhiều khu vực, và dịch vụ vận chuyển y tế có thể đáp ứng các cuộc hẹn. Việc có sẵn một kế hoạch trước khi trao lại chìa khóa có thể giúp quá trình chuyển đổi trở nên dễ dàng hơn cho mọi người.

Tài liệu Hữu ích

Các tổ chức này cung cấp thêm thông tin và công cụ cho các gia đình đang giải quyết các quyết định về an toàn khi lái xe.

• AARP: Chúng ta cần nói chuyện (We Need to Talk) – một cẩm nang miễn phí và hội thảo trực tuyến về cách có cuộc trò chuyện lái xe khó khăn với người thân
• AAA An toàn & Khả năng di chuyển cho tài xế lớn tuổi (AAA Senior Driver Safety & Mobility) – các bài đánh giá lái xe, chương trình an toàn xe hơi CarFit, và khóa học ôn tập RoadWise dành cho tài xế lớn tuổi
• NHTSA: Lái xe an toàn khi tuổi già nhẹ nhàng (Driving Safely While Aging Gracefully) – các mẹo, tài nguyên và thông tin về cách các tình trạng y tế ảnh hưởng đến khả năng lái xe
• NIA: Lái xe an toàn cho người lớn tuổi (Safe Driving for Older Adults) – cẩm nang của Viện Lão khoa Quốc gia (National Institute on Aging) về việc đánh giá khả năng lái xe, bao gồm cả công cụ tự đánh giá

Biết được thời điểm nào một người mắc chứng sa sút trí tuệ thể Lewy nên ngừng lái xe là một trong những quyết định khó khăn nhất mà các gia đình phải đối mặt. Nếu bạn cần hướng dẫn về vấn đề này hoặc bất kỳ quyết định chăm sóc nào khác, hãy gọi đường dây trợ giúp của chúng tôi theo số 516-218-2026 hoặc 833-LBD-LINE. Chúng tôi luôn sẵn sàng vào mọi ngày trong năm từ 8 giờ sáng đến 8 giờ tối theo giờ miền Đông. Bạn cũng có thể liên hệ với chúng tôi qua email tại norma@lbdny.org.