Hoang tưởng và Ảo giác trong Bệnh Sa Sút Trí Tuệ Thể Lewy

Ảo tưởng và hoang tưởng là những triệu chứng gây đau khổ nhất của chứng sa sút trí tuệ thể Lewy (LBD). Người mắc LBD có thể buộc tội các thành viên trong gia đình lấy trộm đồ, khẳng định rằng vợ/chồng của họ đã bị đánh tráo bởi một kẻ mạo danh, hoặc bị thuyết phục rằng ai đó đang âm mưu hãm hại họ. Đây không đơn thuần chỉ là những phút giây lẫn lộn. Đó là những niềm tin sai lầm kiên định mà người trải qua cảm thấy hoàn toàn có thật.

Ảo tưởng và hoang tưởng trong chứng sa sút trí tuệ thể Lewy ảnh hưởng đến tối đa 70% người mắc LBD vào một thời điểm nào đó trong quá trình bệnh. Chúng có thể làm căng thẳng các mối quan hệ, gây ra mối lo ngại về an toàn, và khiến người chăm sóc cảm thấy bất lực và tổn thương. Hiểu được lý do tại sao các triệu chứng này xảy ra và cách ứng phó có thể tạo ra sự khác biệt lớn cho tất cả mọi người có liên quan.

Những điểm chính cần ghi nhớ

• Ảo tưởng xảy ra ở tối đa 70% người mắc LBD và là do những thay đổi trong não bộ
• Ảo tưởng phổ biến nhất là tin rằng có ai đó đang ăn trộm đồ của họ
• Hội chứng Capgras, tin rằng người thân yêu đã bị thay thế bởi một kẻ mạo danh, rất phổ biến trong LBD
• Ảo tưởng là những niềm tin kiên định không thể lay chuyển bằng lý trí hay bằng chứng
• Tranh cãi hoặc cố gắng chứng minh ảo tưởng là sai thường làm cho mọi việc trở nên tồi tệ hơn
• Các thuốc ức chế men cholinesterase có thể giúp giảm bớt chứng hoang tưởng
• Thuốc chống loạn thần có rủi ro cao trong LBD và chỉ nên được sử dụng một cách hết sức thận trọng
• Tình trạng hoang tưởng trở nặng đột ngột có thể báo hiệu một bệnh nhiễm trùng hoặc vấn đề y tế khác

Các loại ảo tưởng phổ biến trong chứng sa sút trí tuệ thể Lewy

Chứng hoang tưởng phổ biến nhất trong LBD (cũng như trong bệnh Alzheimer) là niềm tin rằng ai đó đang ăn cắp đồ. Người thân của quý vị có thể buộc tội các thành viên trong gia đình, người chăm sóc hoặc hàng xóm lấy đồ đạc của họ. Họ có thể cất giấu đồ vật có giá trị rồi quên mất mình đã để ở đâu, điều này càng củng cố niềm tin của họ rằng đồ đã bị trộm.

Hoang tưởng bị hại liên quan đến việc tin rằng người khác có ý định hãm hại. Người thân của quý vị có thể nghĩ rằng ai đó đang bỏ độc vào thức ăn của họ, rằng mọi người đang âm mưu chống lại họ, hoặc rằng có người lạ đang theo dõi ngôi nhà. Họ có thể trở nên ngờ vực những người mà họ đã tin tưởng trong nhiều năm.

Hội chứng Capgras cần được chú ý đặc biệt vì nó rất phổ biến trong LBD. Những người mắc hội chứng Capgras tin rằng một người thân thiết với họ, thường là vợ/chồng hoặc người chăm sóc chính, đã bị thay thế bởi một kẻ mạo danh có ngoại hình giống hệt. Họ nhận raKhuôn mặt của người đó nhưng cảm thấy có điều gì đó thực sự bất ổn. Họ có thể gọi người chồng hoặc người vợ "thật sự" cứ như thể người đang đứng trước mặt họ là kẻ lừa đảo.

Hội chứng Capgras có thể gây tổn thương sâu sắc cho người chăm sóc. Người mà quý vị đã chăm sóc, có lẽ trong nhiều năm, bỗng nhiên đối xử với quý vị bằng sự nghi ngờ hoặc thù địch. Họ có thể từ chối sự giúp đỡ của quý vị, sợ hãi quý vị hoặc thậm chí trở nên hung dữ. Việc ghi nhớ rằng đây là do bệnh tật chứ không phải cảm xúc thực sự của người thân dành cho quý vị sẽ giúp ích rất nhiều.

Các chứng hoang tưởng khác trong LBD bao gồm việc tin rằng ngôi nhà không thực sự là nhà của họ, rằng những người họ hàng đã qua đời vẫn còn sống, hoặc rằng các sự kiện trên ti vi đang diễn ra ngoài đời thực.

Nguyên nhân gây ra ảo tưởng và hoang tưởng trong chứng sa sút trí tuệ thể Lewy.

Hoang tưởng trong LBD là kết quả của những thay đổi vật lý trong não do bệnh gây ra. LBD làm tổn thương các vùng tham gia vào quá trình xử lý thị giác, nhận diện khuôn mặt và kiểm tra thực tế. Khi não bộ không thể diễn giải chính xác những gì nó nhìn thấy hoặc kết nối thông tin thị giác với việc nhận diện cảm xúc, nó sẽ lấp đầy những khoảng trống bằng những lời giải thích mà người bệnh cảm thấy là sự thật.

Hoang tưởng thường đi kèm với ảo giác thị giác. Biến động nhận thức, một đặc điểm nổi bật của LBD, khiến cho các triệu chứng hoang tưởng trở nên khó lường. Người thân của quý vị có thể nhận ra quý vị hoàn toàn vào buổi sáng nhưng lại tin rằng quý vị là kẻ mạo danh vào buổi tối.

Cách ứng phó với chứng ảo tưởng

Khi người thân bày tỏ một ý nghĩ hoang tưởng, bản năng của quý vị có thể là muốn chỉnh đính họ, đưa ra bằng chứng cho họ thấy, hoặc giải thích lý do tại sao niềm tin của họ không hợp lý. Cách tiếp cận này hầu như không bao giờ hiệu quả. Hoang tưởng là những niềm tin cố hữu không lay chuyển trước lý lẽ. Việc tranh cãi thường làm tăng thêm sự phiền muộn và có thể làm tổn hại đến mối quan hệ của quý vị với họ.

1. Đừng tranh cãi hoặc cố gắng chứng minh họ sai. Nói rằng “Thật là nực cười” hoặc “Tôi không phải kẻ mạo danh, hãy nhìn ảnh cưới của chúng ta xem” sẽ không làm thay đổi suy nghĩ của họ mà có lẽ sẽ làm họ thêm buồn bã.
2. Thừa nhận cảm xúc của họ mà không đồng tình với ý nghĩ hoang tưởng. Quý vị có thể nói “Điều đó nghe có vẻ thực sự đáng sợ” hoặc “Tôi thấy bạn đang buồn” mà không cần xác nhận rằng thực sự có ai đó đang ăn cắp đồ của họ.
3. Cung cấp sự trấn an và thoải mái. Giọng nói bình tĩnh, cái chạm nhẹ nhàng và sự hiện diện trấn an có thể giúp ích ngay cả khi lời nói không làm được điều đó. Hãy cho họ biết rằng họ được an toàn và được yêu thương.
4. Thử dùng cách đánh lạc hướng. Đôi khi việc chuyển hướng sự chú ý sang một hoạt động hoặc chủ đề khác có thể dịch chuyển sự tập trung của họ ra khỏi chứng hoang tưởng. Hãy gợi ý nhìn ảnh, nghe nhạc hoặc ăn một món nhẹ.
5. Sử dụng âm thanh trước thị giác. Riêng với hội chứng Capgras, khả năng nhận diện giọng nói thường vẫn còn nguyên vẹn khi khả năng nhận diện khuôn mặt thất bại. Việc lên tiếng trước khi bước vào phòng hoặc nói chuyện trước khi người thân nhìn thấy quý vị có thể giúp họ nhận ra quý vị một cách chính xác.
6. Cân nhắc xem liệu “kẻ mạo danh” có nên tạm thời rời đi hay không. Nếu quý vị là đối tượng của chứng hoang tưởng Capgras, việc để người khác chăm sóc tạm thời có thể làm giảm bớt sự căng thẳng. Đôi khi, việc rời khỏi phòng rồi quay lại có thể “đặt lại” tình hình.
7. Tìm kiếm các yếu tố kích thích. Hoang tưởng có thể trở nên tồi tệ hơn vào những thời điểm nhất định trong ngày, dưới ánh sáng nhất định, hoặc sau một số hoạt động cụ thể. Việc xác định các quy luật có thể giúp quý vị lường trước và có khả năng ngăn ngừa các cơn tái phát.

Khi nào nên tìm kiếm sự giúp đỡ y tế

Hãy liên hệ với bác sĩ của người thân nếu tình trạng hoang tưởng đang gây ra sự phiền muộn đáng kể, nếu người thân trở nên hung dữ hoặc gây nguy hiểm cho bản thân hoặc người khác, hoặc nếu có sự thay đổi đột ngột về tần suất hoặc mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng.

Tình trạng hoang tưởng trở nặng đột ngột thường báo hiệu một vấn đề y tế tiềm ẩn. Nhiễm trùng đường tiết niệu, mất nước, táo bón và đau đớn đều có thể gây ra tình trạng mê sảng giống hoặc làm trầm trọng thêm các triệu chứng LBD. Những tình trạng này có thể điều trị được, vì vậy điều quan trọng là phải loại trừ chúng.

Xem lại tất cả các loại thuốc cùng với bác sĩ. Một số loại thuốc, bao gồm cả thuốc dùng cho triệu chứng bệnh Parkinson, có thể kích hoạt hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng ảo giác và hoang tưởng.

Các lựa chọn điều trị

Các thuốc ức chế men cholinesterase như donepezil, rivastigmine và galantamine thường là phương pháp điều trị đầu tiên được thử nghiệm. Những loại thuốc này có thể làm giảm ảo giác và hoang tưởng ở một số người mắc LBD, đặc biệt là ở giai đoạn đầu đến trung bình.

Thuốc chống loạn thần đòi hỏi phải hết sức thận trọng. Khoảng 50% số người mắc LBD có phản ứng nghiêm trọng, đôi khi đe dọa đến tính mạng đối với một số loại thuốc chống loạn thần nhất định. Nếu bắt buộc phải dùng, chỉ nên cân nhắc một số loại thuốc chống loạn thần “không điển hình” ở liều lượng thấp nhất có thể. Không bao giờ cho phép kê đơn thuốc chống loạn thần mà không xác nhận rằng người kê đơn đã biết về chẩn đoán LBD. Hãy xem bài viết của chúng tôi về các loại thuốc cần tránh khi mắc chứng mất trí nhớ thể Lewy.

Chăm sóc bản thân bạn

Việc bị buộc tội ăn cắp, bị đối xử như một kẻ mạo danh, hoặc bị nhìn bằng ánh mắt nghi ngờ bởi người mà quý vị yêu thương có thể khiến quý vị kiệt quệ về cảm xúc. Những người chăm sóc cho những người có các triệu chứng này báo cáo gánh nặng lớn hơn và nhiều sự phiền muộn hơn so với những người chăm sóc người không có các triệu chứng này.

Hãy nhớ rằng những lời buộc tội này không mang tính cá nhân. Người thân của quý vị không chủ ý tin vào những điều này. Căn bệnh đã làm thay đổi cách bộ não của họ xử lý thực tế.

Hãy tìm kiếm sự hỗ trợ từ những người thấu hiểu. Các nhóm hỗ trợ dành cho người chăm sóc LBD có thể cung cấp sự đồng cảm, các mẹo thiết thực và sự giải tỏa về mặt cảm xúc. Trò chuyện với một cố vấn cũng có thể hữu ích.

Hãy dành thời gian nghỉ ngơi khi có thể. Nếu quý vị là mục tiêu của những ảo tưởng, việc tạm thời bước ra xa có thể là điều tốt nhất cho cả hai người.

Đường dây trợ giúp của chúng tôi hoạt động tất cả các ngày trong năm từ 8 giờ sáng đến 8 giờ tối theo giờ miền Đông tại số 516-218-2026 hoặc 833-LBD-LINE. Quý vị cũng có thể liên hệ với chúng tôi qua email tại địa chỉ norma@lbdny.org.

Các câu hỏi thường gặp

Tại sao người thân của tôi lại nghĩ tôi là kẻ mạo danh? Đây là hội chứng Capgras, do tổn thương các vùng não liên kết việc nhận diện khuôn mặt với sự quen thuộc về mặt cảm xúc. Người thân của quý vị nhìn thấy khuôn mặt của quý vị nhưng không cảm nhận được sự nhận diện cảm xúc lẽ ra phải đi kèm theo đó. Bộ não của họ giải thích sự ngắt kết nối này bằng cách đi đến kết luận rằng quý vị chắc chắn là một kẻ mạo danh.

Tôi có nên chỉnh đính người thân khi họ nói điều gì đó không đúng sự thật không? Nhìn chung là không. Hoang tưởng là những niềm tin cố định không phản ứng lại với logic hay bằng chứng. Việc chỉnh đính họ thường làm tăng thêm sự phiền muộn mà không làm thay đổi niềm tin đó. Thay vào đó, hãy thấu hiểu cảm xúc của họ và mang lại sự an ủi.

Có thể chữa khỏi chứng hoang tưởng trong LBD không? Không thể chữa khỏi, nhưng các triệu chứng đôi khi có thể được giảm bớt bằng thuốc ức chế cholinesterase và các phương pháp không dùng thuốc. Chứng hoang tưởng cũng có thể dao động tự nhiên như một phần trong diễn tiến tự nhiên của bệnh.

Chứng hoang tưởng có nguy hiểm không? Có thể nguy hiểm. Người bệnh tin rằng họ đang bị đe dọa có thể cố gắng tự vệ. Người bệnh không nhận ra nhà của mình có thể cố gắng bỏ đi. Việc lập kế hoạch đảm bảo an toàn là rất quan trọng khi có hiện tượng hoang tưởng.

Sự khác biệt giữa chứng hoang tưởng và ảo giác là gì? Ảo giác liên quan đến việc nhìn thấy, nghe thấy hoặc cảm nhận những điều không có thật. Hoang tưởng là những niềm tin sai lệch về thực tế. Chúng thường xuất hiện cùng nhau trong LBD.