Dấu hiệu sớm của bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy: 9 triệu chứng cảnh báo cần chú ý

Bấm vào đây để xem bản tiếng Tây Ban Nha của trang này / Versión en español de esta página

Không ai mong mình trở thành chuyên gia về bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy (LBD). Thế nhưng bạn lại đang ở đây, tìm kiếm câu trả lời vì cảm thấy có điều gì đó bất ổn ở một người thân yêu. Có lẽ đó là sự nhận ra chậm chạp trong nhiều tháng, hoặc có lẽ một sự thay đổi đột ngột đã khiến bạn đi tìm câu trả lời. Dù thế nào đi nữa, bạn đang rất lo lắng.

Những thay đổi bạn đang thấy không giống với những gì bạn biết về lão hóa thông thường hay thậm chí là chứng sa sút trí tuệ điển hình. Những người thân yêu của bạn có thể nhìn thấy những thứ không có thực, nhưng ngoài ra thì có vẻ hoàn toàn tỉnh táo và hợp lý. Họ di chuyển khác trước, lê chân khi đi. Bác sĩ có nhắc đến bệnh Parkinson, nhưng chưa chắc chắn.. Một bác sĩ khác gợi ý là trầm tích. Không có gì thực sự khớp cả.

Những gì bạn đang thấy có thể là dấu hiệu sớm của bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy. Tình trạng này thường không được nhận ra trong nhiều năm vì các triệu chứng của nó rất giống với các tình trạng bệnh lý khác. Mọi người thường được chẩn đoán mắc bệnh Parkinson, bệnh Alzheimer, trầm cảm, hoặc rối loạn giấc ngủ trong khi thực tế họ mắc bệnh LBD.

Hiểu rõ các dấu hiệu cảnh báo sớm có thể giúp bạn nhận được chẩn đoán chính xác sớm hơn. Điều này rất quan trọng vì một số loại thuốc thường dùng cho các bệnh khác, đặc biệt là thuốc chống loạn thần, có thể nguy hiểm đối với người mắc bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy.

Những Dấu Hiệu Đầu Tiên Của Bệnh Sa Sút Trí Tuệ Thể Lewy Là Gì?

Hãy ghi nhớ rằng những triệu chứng này sẽ không xuất hiện ở mọi người bệnh LBD, và chúng có thể biểu hiện vào các thời điểm khác nhau hoặc theo các cách kết hợp khác nhau

1. Ảo Thị

Ảo thị là một trong những dấu hiệu đầu tiên và đặc trưng nhất của bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy. Những hình ảnh ảo giác có chi tiết và rõ ràng, có vẻ hoàn toàn có thật tại thời điểm đó.

Các ảo giác thường có những điểm tương đồng. Nhiều người nhìn thấy trẻ em hoặc thanh thiếu niên ở trong nhà mình. Những người khác nhìn thấy động vật, đặc biệt là mèo hoặc chó. Một số người nhìn thấy các họa tiết trên tường hoặc rèm cửa có vẻ như đang chuyển động hoặc thay đổi. Những hình ảnh này thường xảy ra khi người đó thức và tỉnh táo, chứ không phải khi họ đang lơ mơ hoặc vừa mới tỉnh giấc.

Điều làm cho những ảo giác này khác biệt so với các tình trạng khác là những người mắc LBD đôi khi biết rằng những hình ảnh đó không có thật, ít nhất là ở giai đoạn đầu. Họ có thể nói: "Tôi biết không có ai ở đó cả, nhưng tôi vẫn nhìn thấy họ." Nhận thức này có thể phai nhạt dần khi bệnh tiến triển, nhưng lúc ban đầu, họ thường ý thức được rằng đây là những ảo giác.

Những hình ảnh này không phải là dấu hiệu của bệnh tâm thần, và trong hầu hết các trường hợp, chúng không phải do thuốc gây ra. Chúng là hệ quả trực tiếp của việc bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy ảnh hưởng đến các vùng xử lý thị giác của não bộ. Khi một bác sĩ nghe kể về tình trạng ảo thị ở một người cũng đang gặp các vấn đề về nhận thức hoặc vận động, điều đó nên ngay lập tức làm dấy lên khả năng mắc bệnh LBD.

2. Diễn Lại Giấc Mơ Khi Ngủ

Người mắc LBD thường diễn lại giấc mơ của họ theo những cách có thể bạo lực hoặc nguy hiểm. Đây được gọi là rối loạn hành vi giấc ngủ REM, và nó thường xuất hiện nhiều năm trước bất kỳ triệu chứng nào khác.

Trong giấc ngủ REM bình thường, các cơ của bạn tạm thời bị liệt, vì vậy bạn không thể diễn lại giấc mơ của mình. Trong chứng rối loạn hành vi giấc ngủ REM, cơ chế bảo vệ này không hoạt động. Bạn có thể thức dậy và thấy bạn đời của mình đang đấm vào không khí, la mắng ai đó không có thật, hoặc quẫy đạp trong lúc có vẻ là một giấc mơ bạo lực. Một số người bị ngã khỏi giường hoặc tự làm tổn thương chính mình hoặc người bạn đời của họ.

Những giai đoạn này xảy ra trong giấc ngủ sâu, thường là vào nửa sau của đêm khi giấc ngủ REM phổ biến nhất. Người đó hoàn toàn chìm trong giấc ngủ và thường không nhớ lại các sự việc đó vào sáng hôm sau. Họ có thể nhớ lại việc có những giấc mơ sống động hoặc bạo lực nhưng không nhận ra rằng thực ra họ đang chuyển động hoặc la hét.

Điều làm cho triệu chứng này đặc biệt quan trọng là nó có thể xuất hiện từ 10 đến 15 năm trước các dấu hiệu khác của bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy. Nếu người thân của bạn đã diễn lại giấc mơ trong nhiều năm và bây giờ có các triệu chứng khác trong danh sách này, thì tiền sử các vấn đề về giấc ngủ đó trở thành một manh mối chẩn đoán quan trọng.

3. Thay Đổi Thất Thường Về Sự Tỉnh Táo Và Khả Năng Tư Duy

Một trong những khía cạnh khó hiểu nhất của bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy là mức độ thay đổi đáng kể về sự tỉnh táo và tư duy của một người trong suốt cả ngày. Họ có thể tỉnh táo, rành mạch và có năng lực vào buổi sáng, sau đó lại lú lẫn và lơ mơ vào buổi chiều. Một giờ sau, họ có thể lại tỉnh táo.

Những sự dao động này có thể rất rõ rệt. Trong một khoảng thời gian tỉnh táo, người bệnh có thể trò chuyện phức tạp, nhớ lại các sự kiện gần đây và sinh hoạt bình thường. Trong khoảng thời gian lú lẫn, họ có thể không nhận ra mình đang ở đâu, gặp khó khăn khi nói những câu đơn giản, hoặc thẫn thờ nhìn vào khoảng không trong một thời gian dài.

Những thay đổi về nhận thức không tuân theo chiều hướng suy giảm đều đặn, có thể dự đoán được như bệnh Alzheimer. Thay vào đó, các vấn đề về tư duy dao động cùng với sự tỉnh táo. Sự chú ý và khả năng tập trung thường bị ảnh hưởng nhiều hơn trí nhớ, ít nhất là ở giai đoạn đầu. Người bệnh có thể bị cắt đứt mạch trò chuyện giữa chừng, thấy khó tìm đúng từ ngữ, chật vật để tập trung vào các công việc, hoặc có vẻ lúc tỉnh lúc mê. Họ có thể bắt đầu một công việc và quên mất mình đang làm gì, không phải vì họ không nhớ mục tiêu mà vì họ không thể duy trì sự tập trung.

Những thay đổi này không tuân theo một khuôn mẫu có thể dự đoán được. Có những ngày tốt hơn những ngày khác. Có những giờ tốt hơn những giờ khác. Bạn không thể lập kế hoạch đáng tin cậy cho các hoạt động dựa trên những sự dao động này vì chúng rất dễ thay đổi. Sự khó lường này khiến các gia đình kiệt sức và làm bối rối các bác sĩ, những người có thể chỉ gặp người bệnh trong khoảng thời gian họ khỏe mạnh.

Những sự dao động này khác với hiện tượng lú lẫn chiều tối (sundowning) thường thấy trong bệnh Alzheimer, vốn có xu hướng tuân theo một khuôn mẫu dễ dự đoán hơn vào cuối buổi chiều. Ở bệnh LBD, những thay đổi có thể xảy ra bất cứ lúc nào và có thể thay đổi nhiều lần trong suốt một ngày. Bản thân sự biến đổi này là một manh mối chẩn đoán. Nếu các vấn đề về nhận thức và sự tỉnh táo có vẻ xuất hiện rồi biến mất thay vì trở nên tồi tệ hơn đều đặn, thì nên cân nhắc đến bệnh LBD.

4. Thay Đổi Vận Động Tương Tự Như Bệnh Parkinson

Sa sút trí tuệ thể Lewy gây ra các vấn đề về vận động tương tự như bệnh Parkinson. Chuyển động trở nên chậm hơn bình thường, các việc đơn giản như đứng dậy khỏi ghế hoặc đi qua phòng mất nhiều thời gian hơn. Bước đi trở nên ngắn hơn và lê bước. Một bên tay đánh ít hơn khi người bệnh đi bộ.

Tình trạng cứng đơ thường xuất hiện, đặc biệt là ở tay và chân. Các việc đơn giản như cài khuy áo hoặc dùng đồ dùng ăn uống trở nên khó khăn hơn. Biểu cảm khuôn mặt kém linh hoạt hơn, khiến người bệnh có vẻ mặt đờ đẫn hoặc như đeo mặt nạ.

Tình trạng run có thể phát triển, mặc dù ít phổ biến hơn trong LBD so với bệnh Parkinson. Khi tình trạng run xảy ra, đó thường là run khi nghỉ ngơi, nghĩa là nó xảy ra khi chi được thư giãn thay vì trong lúc vận động.

Thời điểm xuất hiện các triệu chứng này là điểm khác biệt chính so với bệnh Parkinson. Trong bệnh Parkinson, các vấn đề vận động thường xuất hiện nhiều năm trước bất kỳ thay đổi nhận thức nào. Trong sa sút trí tuệ thể Lewy, các vấn đề vận động phát triển cùng thời điểm với các triệu chứng nhận thức hoặc ngay sau đó. Nếu ai đó gặp cả vấn đề vận động và tư duy cùng lúc, LBD có khả năng xảy ra cao hơn Parkinson.

5. Các Vấn Đề Về Nhận Thức Không Gian và Xử Lý Thị Giác

Những người mắc bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy thường gặp khó khăn với các công việc đòi hỏi kỹ năng thị giác - không gian, ngay cả khi thị lực cơ bản của họ bình thường. Họ ước lượng sai khoảng cách, va vào khung cửa và gặp khó khăn khi di chuyển trong những không gian quen thuộc. Việc rót chất lỏng hoặc với lấy đồ vật một cách chính xác trở nên khó khăn vì khả năng nhận thức chiều sâu của họ bị ảnh hưởng.

Việc bị lạc ở những nơi quen thuộc trở nên phổ biến. Người thân của quý vị có thể cảm thấy bối rối trong chính khu1 phố của mình hoặc gặp khó khăn khi tìm phòng trong chính ngôi nhà của họ.

Việc đọc sách có thể trở nên khó khăn khi bộ não của họ phải chật vật để sắp xếp các chữ cái và từ ngữ trên một trang giấy. Một người từng đọc sách hàng giờ liền có thể quên mất mình đang đọc đến đâu sau vài câu hoặc gặp khó khăn khi theo dõi các dòng chữ trên trang giấy.

Những vấn đề về không gian này cũng có thể khiến các hoạt động như lái xe, đi lên hoặc đi xuống cầu thang và thậm chí đi qua một căn phòng đông người trở nên rất nguy hiểm.

6. Độ Nhạy Cảm Nghiêm Trọng Với Thuốc Chống Loạn Thần

Những người mắc bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy có thể gặp các phản ứng nghiêm trọng, nguy hiểm đối với thuốc chống loạn thần thường được kê đơn cho chứng kích động, lẫn lộn hoặc ảo giác trong các loại sa sút trí tuệ khác.

Những phản ứng này có thể đe dọa tính mạng. Thuốc chống loạn thần tiêu chuẩn có thể làm cho các triệu chứng vận động trở nên tồi tệ hơn một cách đột ngột, gây buồn ngủ cực độ, sốt cao, hoặc một tình trạng gọi là hội chứng ác tính do thuốc an thần có thể gây tử vong. Ngay cả các loại thuốc chống loạn thần mới hơn được quảng cáo là an toàn hơn cũng có thể gây ra các vấn đề nghiêm trọng ở những người mắc LBD.

Nếu một người từng có phản ứng tồi tệ với các loại thuốc như haloperidol (haldol) hoặc risperidone, chính phản ứng đó là một dấu hiệu cảnh báo đỏ về khả năng mắc bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy. Nhiều người mắc LBD chỉ được chẩn đoán sau khi họ gặp phản ứng nghiêm trọng với một trong những loại thuốc này, đặc biệt là trong bối cảnh Phòng Cấp Cứu khi thuốc có thể được dùng để trị chứng kích động.

Đây là lý do tại sao việc có được chẩn đoán chính xác lại quan trọng đến vậy.

7. Trầm Cảm, Lo Âu, Hoặc Sự Thờ Ơ Không Đáp Ứng Với Điều Trị

Các thay đổi về tâm trạng thường xuất hiện từ sớm trong bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy, đôi khi vài năm trước khi các triệu chứng khác trở nên rõ ràng. Trầm cảm có thể phát triển, khiến người bệnh mất hứng thú với các hoạt động mà họ từng thích. Lo Âu thường xuất hiện, biểu hiện bằng việc lo lắng quá mức về những chuyện nhỏ nhặt hoặc sợ hãi trong những tình huống trước đây chưa từng làm họ phiền lòng.

Sự thờ ơ đặc biệt phổ biến. Người bệnh có vẻ vô cảm về mặt cảm xúc và ít hứng thú với mọi thứ. Họ ngừng chủ động tham gia các hoạt động, ngừng lên kế hoạch và tỏ ra dửng dưng với những điều họ từng quan tâm. Điều này trông giống như trầm cảm, nhưng các phương pháp điều trị trầm cảm thông thường thường không mang lại nhiều hiệu quả.

Điều làm cho các triệu chứng tâm trạng này trở nên khác biệt là chúng xuất hiện cùng với các triệu chứng khác trong danh sách này. Nếu người thân của quý vị bị trầm cảm và cũng gặp các vấn đề về vận động, vấn đề về giấc ngủ, hoặc ảo giác, sự kết hợp này cho thấy LBD nhiều hơn là trầm cảm nguyên phát.

Những triệu chứng tâm trạng này không chỉ là phản ứng khi mắc bệnh. Chúng là một phần của cách mà bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy ảnh hưởng đến hóa chất và chức năng của não bộ. Việc nhận ra chúng là một phần của LBD thay vì các tình trạng riêng biệt sẽ giúp các bác sĩ chọn lựa các phương pháp điều trị an toàn và hiệu quả hơn.

8. Các Vấn Đề Về Huyết Áp và Điều Hòa Thân Nhiệt

Các vấn đề về huyết áp rất phổ biến trong bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy. Người bệnh cảm thấy chóng mặt hoặc choáng váng khi đứng lên vì huyết áp giảm đột ngột. Các cơn ngất xỉu hoặc suýt ngất xảy ra, đặc biệt là sau khi ngồi hoặc nằm một lúc. Những cơn này xảy ra vì hệ thần kinh tự trị, vốn thường tự động điều chỉnh huyết áp, đang hoạt động không bình thường.

Việc điều hòa thân nhiệt cũng có thể bị ảnh hưởng. Người bệnh có thể đổ mồ hôi quá nhiều hoặc đổ mồ hôi không đủ. Họ có thể cảm thấy quá nóng hoặc quá lạnh ngay cả khi nhiệt độ phòng có vẻ dễ chịu đối với tất cả những người khác.

Các vấn đề tự trị khác bao gồm táo bón, khó khăn về tiết niệu và rối loạn chức năng tình dục. Những triệu chứng này thường xuất hiện sớm và có thể rất nghiêm trọng. Nếu người thân của quý vị gặp một số vấn đề tự trị này cùng với các triệu chứng nhận thức hoặc vận động, khả năng mắc LBD sẽ cao hơn.

Các bác sĩ thường điều trị các triệu chứng này một cách riêng lẻ mà không nhận ra chúng là một phần của một mô hình lớn hơn. Khi quý vị thấy nhiều vấn đề tự trị xuất hiện cùng với các triệu chứng LBD khác, sự kết hợp đó là rất có ý nghĩa.

9. Cảm Giác Rằng Có Điều Gì Đó Không Ổn Trước Khi Bất Kỳ Ai Khác Nhận Ra

Đây không phải là một triệu chứng y khoa, nhưng đây thường là dấu hiệu đầu tiên mà các gia đình nhận ra khi nhìn lại. Quý vị có thể đã cảm thấy trong nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm rằng có điều gì đó không ổn, ngay cả khi quý vị không thể chỉ ra chính xác vấn đề là gì. Những điều nhỏ nhặt có vẻ khác lạ. Người thân của quý vị không còn hoàn toàn là chính họ nữa. Cảm giác ban đầu về việc có điều gì đó không ổn đó là có thật. Nó phản ánh sự nhận thức của quý vị về những thay đổi tinh vi tích tụ theo thời gian.

Có lẽ họ có vẻ ít tham gia vào các cuộc trò chuyện hơn. Có lẽ họ di chuyển khác đi một chút. Có lẽ họ có những khoảnh khắc bối rối kỳ lạ trôi qua nhanh chóng. Những thay đổi tinh vi này rất dễ bị bỏ qua như là do căng thẳng, tuổi tác hoặc các vấn đề tạm thời.

Hãy tin tưởng vào trực giác của mình. Quý vị hiểu rõ người thân của mình hơn bất kỳ bác sĩ nào khám cho họ trong một buổi thăm khám. Nếu quý vị cảm thấy có điều gì đó không ổn, ngay cả khi quý vị không thể diễn tả rõ ràng đó là gì, cảm giác đó xứng đáng được chú ý. Hãy theo dõi những gì quý vị đang nhận thấy. Viết ra các ví dụ cụ thể. Những quan sát này có thể giúp các bác sĩ nhìn thấy các mô hình không rõ ràng trong một buổi thăm khám ngắn ở phòng khám.

Phải Làm Gì Nếu Quý Vị Nhận Ra Những Dấu Hiệu Này

Nếu một số triệu chứng này nghe quen thuộc, bước tiếp theo là tiến hành đánh giá đúng mức. Hãy viết ra những gì quý vị đang quan sát thấy, thời điểm các triệu chứng bắt đầu, tần suất chúng xảy ra và bất kỳ mô hình nào quý vị đã nhận thấy, và hãy bao gồm cả những chi tiết nhỏ nhất. Mang theo các ghi chú này đến các cuộc hẹn khám bệnh.

Hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa. Các bác sĩ thần kinh chuyên về rối loạn vận động và thần kinh hành vi có nhiều kinh nghiệm nhận biết bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy hơn các bác sĩ đa khoa. Họ biết những triệu chứng nào cần tìm và xét nghiệm nào có thể hữu ích. Khi bạn mô tả các triệu chứng, hãy nói rõ chi tiết. Đừng chỉ nói “vấn đề về trí nhớ” hoặc “lú lẫn”. Hãy mô tả tình trạng tỉnh táo thất thường, ảo thị, những thay đổi trong vận động. Hãy đề cập đến bất kỳ phản ứng nào trước đây đối với thuốc, đặc biệt là thuốc chống loạn thần hoặc thuốc chống buồn nôn, vì những phản ứng này là manh mối chẩn đoán quan trọng.

Việc chẩn đoán chính xác cần có thời gian, nhưng việc nhận ra những dấu hiệu cảnh báo sớm này có thể giúp đẩy nhanh quá trình đó. Bạn càng phát hiện bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy sớm bao nhiêu, bạn càng sớm tiếp cận được các phương pháp điều trị phù hợp và tránh được các loại thuốc có thể làm cho tình trạng tồi tệ hơn bấy nhiêu.

Nếu bạn cần giúp tìm kiếm các bác sĩ chuyên khoa hiểu biết về bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy hoặc có thắc mắc về những gì bạn đang chứng kiến, chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ. Đội ngũ của chúng tôi luôn túc trực tất cả các ngày trong năm từ 8 giờ sáng đến 8 giờ tối theo giờ miền Đông tại số 516-218-2026 hoặc 833-LBDLINE. Bạn cũng có thể liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ norma@lbdny.org.