Sự Khác Biệt Giữa Bệnh Parkinson và Chứng Sa Sút Trí Tuệ Thể Lewy

Bạn đang cố gắng tìm hiểu sự khác biệt giữa bệnh Parkinson và chứng sa sút trí tuệ thể Lewy, cũng như ý nghĩa của bệnh đối với người thân yêu của bạn. Có thể một bác sĩ đã nhắc đến bệnh Parkinson trong một lần khám và chứng sa sút trí tuệ thể Lewy trong lần khám khác. Có thể bạn đã đọc về một tình trạng bệnh nhưng liên tục thấy nhắc đến tình trạng kia. Có thể bản thân chẩn đoán chưa rõ ràng và bạn đang cố gắng tìm xem tình trạng nào khớp với những gì bạn đang chứng kiến.

Sự nhầm lẫn này hoàn toàn dễ hiểu vì cả hai tình trạng đều có chung một vấn đề cơ bản trong não bộ. Cả hai đều liên quan đến các cặn protein bất thường gọi là thể Lewy. Cả hai đều có thể gây ra hiện tượng run, cứng đơ, vận động chậm và thay đổi về tư duy. Các triệu chứng trùng lặp nhiều đến mức ngay cả những bác sĩ thần kinh giàu kinh nghiệm đôi khi cũng mất vài tháng để xác định họ đang đối mặt với tình trạng nào.

Mặc dù vậy, bệnh Parkinson và chứng sa sút trí tuệ thể Lewy là hai tình trạng bệnh khác nhau. Chúng tuân theo các mô hình khác nhau, xuất hiện theo các trình tự khác nhau và đòi hỏi các phương pháp chăm sóc khác nhau. Sự khác biệt này ảnh hưởng đến việc lựa chọn thuốc, các triệu chứng cần theo dõi và cách lập kế hoạch cho tương lai.

Bài viết này giải thích chúng khác nhau như thế nào, tại sao thời điểm xuất hiện các triệu chứng lại quan trọng và chẩn đoán có ý nghĩa gì đối với việc chăm sóc mà người thân của bạn cần.

Tại sao bệnh Parkinson và chứng sa sút trí tuệ thể Lewy có các biểu hiện tương tự nhau

Thể Lewy là các đám protein gọi là alpha-synuclein tích tụ bên trong các tế bào não và gây cản trở hoạt động của các tế bào đó. Do có cùng loại protein tích tụ trong cả hai tình trạng bệnh, nên có sự trùng lặp tự nhiên về các triệu chứng. 

Các vấn đề về vận động, chẳng hạn như cứng đơ hoặc run, có thể xuất hiện ở cả hai bệnh. Các thay đổi về tư duy, trí nhớ hoặc tâm trạng cũng vậy. Các vấn đề về huyết áp, táo bón và các chức năng tự động khác của cơ thể cũng có thể xảy ra ở bất kỳ tình trạng bệnh nào. 

Các phương pháp điều trị cũng trùng lặp. Nhiều loại thuốc dùng cho bệnh Parkinson cũng có ích đối với chứng sa sút trí tuệ thể Lewy. Vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và trị liệu ngôn ngữ đều mang lại lợi ích cho người bệnh ở cả hai tình trạng. Các chiến lược chăm sóc mà các gia đình học hỏi được đôi khi áp dụng được cho cả hai.

Đây là lý do tại sao các bác sĩ đôi khi gặp khó khăn trong việc phân biệt chúng, đặc biệt là ở giai đoạn đầu. Họ đang quan sát cùng một vấn đề cơ bản ảnh hưởng đến não bộ. Nhưng vị trí các thể Lewy đó tích tụ trước và tốc độ lan rộng của chúng tạo ra sự khác biệt chính giữa bệnh Parkinson và chứng sa sút trí tuệ thể Lewy.

Sự khác biệt chính giữa bệnh Parkinson và chứng sa sút trí tuệ thể Lewy

Sự phân biệt chính giữa bệnh Parkinson và chứng sa sút trí tuệ thể Lewy nằm ở chỗ triệu chứng nào xuất hiện trước và vào thời điểm nào.

Ở bệnh Parkinson, các vấn đề về vận động xuất hiện trước. Người thân của bạn có thể bị run, di chuyển chậm hơn hoặc gặp khó khăn về thăng bằng. Các triệu chứng vận động này thường xuất hiện nhiều năm trước bất kỳ thay đổi đáng kể nào về tư duy hoặc trí nhớ. Một số người mắc bệnh Parkinson không bao giờ bị sa sút trí tuệ. Những người khác gặp vấn đề về nhận thức muộn hơn nhiều, thường là một thập kỷ hoặc lâu hơn sau khi các triệu chứng vận động bắt đầu.

Ở chứng sa sút trí tuệ thể Lewy, các triệu chứng nhận thức xuất hiện sớm trong quá trình bệnh. Các vấn đề về tư duy, trí nhớ, sự chú ý hoặc nhận thức thị giác xuất hiện ngay từ đầu hoặc trong năm đầu tiên xuất hiện các triệu chứng vận động. Các thay đổi nhận thức là một phần cốt lõi của tình trạng bệnh ngay từ đầu, chứ không phải là điều có thể phát triển sau đó.

Các bác sĩ thần kinh sử dụng một hướng dẫn gọi là quy tắc một năm để đưa ra sự phân biệt này. Nếu các triệu chứng vận động xuất hiện nhiều hơn một năm trước các vấn đề nhận thức đáng kể, chẩn đoán thường là bệnh Parkinson. Nếu các triệu chứng nhận thức xuất hiện đầu tiên hoặc trong vòng một năm kể từ khi có triệu chứng vận động, chẩn đoán thường là chứng sa sút trí tuệ thể Lewy.

Khoảng thời gian này là điểm khác biệt rõ ràng nhất giữa bệnh Parkinson và chứng sa sút trí tuệ thể Lewy, đồng thời nó ảnh hưởng đến các quyết định điều trị, các triệu chứng cần theo dõi và cách lập kế hoạch chăm sóc.

Triệu chứng và tiến triển của bệnh Parkinson

Bệnh Parkinson thường biểu hiện trước tiên qua những thay đổi trong vận động. Bạn có thể nhận thấy tay người thân của mình run khi họ đang ngồi hoặc nghỉ ngơi. Họ có thể di chuyển chậm hơn bình thường, mất nhiều thời gian hơn để mặc quần áo hoặc đi bộ qua phòng. Bước đi của họ có thể ngắn hơn và lê bước. Khuôn mặt của họ có thể biểu cảm ít hơn trước.

Những triệu chứng vận động này dần trở nên tồi tệ hơn theo thời gian. Sự cứng đơ tăng lên. Việc giữ thăng bằng trở nên khó khăn hơn. Các công việc hàng ngày vốn đơn giản nay đòi hỏi nhiều sự nỗ lực và tập trung hơn.

Các thay đổi về nhận thức, nếu xảy ra, thường đến muộn hơn nhiều. Trong những năm đầu mắc bệnh Parkinson, tư duy và trí nhớ của hầu hết mọi người vẫn còn nguyên vẹn. Họ có thể quản lý tài chính, theo dõi các cuộc trò chuyện phức tạp và đưa ra quyết định về việc chăm sóc bản thân. Người mà bạn đang chăm sóc vẫn hoàn toàn là chính họ, ngay cả khi cơ thể họ trở nên khó kiểm soát hơn.

Khi các vấn đề nhận thức thực sự phát triển trong bệnh Parkinson, chúng thường ảnh hưởng đến chức năng điều hành trước. Điều này có nghĩa là người thân của bạn có thể gặp khó khăn trong việc lập kế hoạch, tổ chức hoặc làm nhiều việc cùng lúc. Họ có thể vật lộn với các quyết định phức tạp hoặc mất nhiều thời gian hơn để xử lý thông tin. Các vấn đề về trí nhớ có thể phát triển, nhưng chúng thường không phải là triệu chứng đầu tiên hoặc nổi bật nhất.

Nhiều người mắc bệnh Parkinson duy trì được chức năng nhận thức tốt trong nhiều năm hoặc nhiều thập kỷ. Một số người không bao giờ phát triển chứng sa sút trí tuệ đáng kể. Các triệu chứng vận động vẫn là thách thức chính trong suốt quá trình tiến triển của bệnh.

Triệu chứng và tiến triển của chứng sa sút trí tuệ thể Lewy

Chứng sa sút trí tuệ thể Lewy thường bắt đầu theo những cách có vẻ gây nhầm lẫn hoặc khó xác định. Người thân của bạn có thể gặp khó khăn trong việc theo dõi một cuộc trò chuyện hoặc có vẻ ít tỉnh táo hơn bình thường. Họ có thể bị lạc ở những nơi quen thuộc hoặc gặp khó khăn với các công việc đòi hỏi kỹ năng không gian thị giác, chẳng hạn như ước lượng khoảng cách hoặc nhận biết đồ vật.

Sự chú ý và mức độ tỉnh táo thường dao động đáng kể. Người thân của bạn có thể trông có vẻ minh mẫn và có khả năng trong một giờ, rồi lại bối rối hoặc buồn ngủ vào giờ tiếp theo. Những thay đổi này có thể xảy ra nhiều lần trong suốt cả ngày, khiến bạn khó dự đoán khi nào họ ở trạng thái tốt nhất.

Ảo thị rất phổ biến ở giai đoạn đầu của chứng sa sút trí tuệ thể Lewy, đôi khi xuất hiện trước khi các triệu chứng khác trở nên rõ ràng. Người thân của quý vị có thể nhìn thấy người, động vật hoặc đồ vật không có thật. Họ thường biết những hình ảnh này không có thật, ít nhất là lúc đầu, nhưng các triệu chứng ảo giác vẫn có thể gây phiền toái hoặc sợ hãi.

Các vấn đề về vận động thường xuất hiện vào khoảng thời gian tương tự như các triệu chứng nhận thức hoặc phát triển ngay sau đó. Các triệu chứng vận động trông tương tự như bệnh Parkinson: cứng đờ, vận động chậm, các vấn đề về thăng bằng và đôi khi bị run. Nhưng trong chứng sa sút trí tuệ thể Lewy, những thay đổi vận động này không phải là điều đầu tiên mà các gia đình nhận thấy.

Các vấn đề về giấc ngủ thường xuất hiện sớm. Người thân của quý vị có thể hành động theo giấc mơ của họ, nói chuyện, la hét hoặc cử động trong khi ngủ theo những cách có thể gây bạo lực hoặc nguy hiểm.

Sự kết hợp giữa các biến động nhận thức, ảo giác, vấn đề vận động và rối loạn giấc ngủ xảy ra cùng nhau hoặc nối tiếp nhau nhanh chóng là đặc điểm của chứng sa sút trí tuệ thể Lewy. Mỗi triệu chứng riêng lẻ có thể có những nguyên nhân khác nhau, nhưng mô hình kết hợp này cho thấy chứng sa sút trí tuệ thể Lewy.

Sự khác biệt trong điều trị giữa bệnh Parkinson và chứng sa sút trí tuệ thể Lewy

Hiểu rõ người thân của quý vị mắc bệnh Parkinson hay chứng sa sút trí tuệ thể Lewy sẽ ảnh hưởng đến một số khía cạnh quan trọng trong việc chăm sóc họ.

Độ nhạy cảm với thuốc là điểm khác biệt quan trọng nhất. Những người mắc chứng sa sút trí tuệ thể Lewy có thể có các phản ứng nghiêm trọng và nguy hiểm đối với các loại thuốc chống loạn thần thông thường thường được kê đơn cho chứng ảo giác hoặc kích động. Những loại thuốc này có thể làm cho các triệu chứng vận động trở nên tồi tệ hơn một cách đột ngột, gây buồn ngủ cực độ hoặc các biến chứng đe dọa tính mạng. Các bác sĩ hiểu rõ về chẩn đoán biết cách tránh dùng các loại thuốc này hoặc chỉ sử dụng chúng với sự cẩn trọng tối đa.

Các triệu chứng nhận thức trong chứng sa sút trí tuệ thể Lewy cũng đòi hỏi các chiến lược quản lý khác nhau. Do sự chú ý và sự tỉnh táo dao động rất nhiều, quý vị cần chọn thời gian cho các cuộc trò chuyện quan trọng, lịch hẹn y tế và các hoạt động vào lúc người thân của quý vị tỉnh táo nhất. Quý vị học cách thích nghi với sự dao động thay vì chống lại chúng.

Lập kế hoạch chăm sóc cũng có sự khác biệt. Với bệnh Parkinson, quý vị có thể có nhiều năm để thảo luận về các sở thích chăm sóc trong tương lai trong khi người thân của quý vị có thể tham gia đầy đủ vào các quyết định. Với chứng sa sút trí tuệ thể Lewy, các thay đổi nhận thức xuất hiện sớm hơn, do đó việc lập kế hoạch chăm sóc trước trở nên cấp thiết nhanh hơn. 

Các mô hình tiến triển cũng khác nhau. Chứng sa sút trí tuệ thể Lewy thường tiến triển nhanh hơn bệnh Parkinson. Việc hiểu điều này giúp quý vị chuẩn bị cho các thay đổi và lập kế hoạch thực tế về nhu cầu chăm sóc, tình trạng nhà ở và các dịch vụ hỗ trợ.

Các ưu tiên điều trị thay đổi dựa trên chẩn đoán. Trong bệnh Parkinson, việc tối đa hóa khả năng vận động và tính độc lập thường được ưu tiên hàng đầu. Trong chứng sa sút trí tuệ thể Lewy, việc quản lý các triệu chứng nhận thức, ảo giác và các vấn đề an toàn trở nên quan trọng tương đương hoặc quan trọng hơn việc giải quyết các vấn đề vận động.

Chứng sa sút trí tuệ do bệnh Parkinson và chứng sa sút trí tuệ thể Lewy

Nếu người thân của quý vị được chẩn đoán mắc bệnh Parkinson trong vài năm và nay đã phát triển thành chứng sa sút trí tuệ, họ có thể nhận được chẩn đoán là chứng sa sút trí tuệ do bệnh Parkinson (PDD). Tình trạng này nằm dưới cùng một tiêu đề là Bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy (DLB).

Sự khác biệt giữa chứng sa sút trí tuệ do bệnh Parkinson và Bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy (DLB) nằm ở thời điểm khởi phát. Cả hai đều liên quan đến các thể Lewy gây ra các triệu chứng vận động và nhận thức. Cả hai đều thuộc nhóm Bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy (DLB). Việc quản lý y tế thường tương tự nhau. Điều quan trọng nhất là nhóm chăm sóc của quý vị hiểu được bức tranh toàn cảnh về những gì người thân của quý vị đang trải qua.

Người thân của quý vị có thể phát triển các triệu chứng vận động và nhận thức gần như đồng thời, khiến cho việc xác định triệu chứng nào xuất hiện trước trở nên khó khăn. Mô hình triệu chứng có thể thay đổi theo thời gian, khiến cho chẩn đoán ban đầu kém phần chắc chắn hơn. Nếu chẩn đoán thay đổi hoặc vẫn chưa rõ ràng, điều này không nhất thiết có nghĩa là các bác sĩ đã mắc sai lầm. 

Hãy tập trung quản lý các triệu chứng đang ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người thân quý vị, bất kể họ thuộc nhóm chẩn đoán nào.

Nhận được chẩn đoán chính xác: Bệnh Parkinson hoặc chứng sa sút trí tuệ thể Lewy

Việc chẩn đoán chính xác đòi hỏi thời gian và sự quan sát cẩn thận, vì không có xét nghiệm đơn lẻ nào có thể chẩn đoán chính xác bệnh Parkinson hoặc chứng sa sút trí tuệ thể Lewy. Các bác sĩ thường dựa vào việc theo dõi các triệu chứng theo thời gian, thực hiện các cuộc kiểm tra thần kinh và đôi khi yêu cầu chụp quét não để loại trừ các bệnh lý khác.

Quý vị đóng một vai trò quan trọng trong quá trình này. Hãy cố gắng ghi chép chi tiết về các triệu chứng quý vị đang thấy và thời điểm chúng bắt đầu, đồng thời mang theo những quan sát này đến các cuộc hẹn y tế. Các bác sĩ không phải lúc nào cũng có thể nhìn thấy toàn bộ bức tranh trong một chuyến thăm khám ngắn tại phòng khám, vì vậy lời kể trực tiếp của quý vị về những gì đang diễn ra ở nhà sẽ cung cấp thông tin quan trọng mà họ cần để đưa ra chẩn đoán chính xác.

Mặc dù quý vị đã nỗ lực, chẩn đoán có thể vẫn chưa chắc chắn trong một khoảng thời gian khá dài. Sự không chắc chắn này rất đáng nản lòng, nhưng nó phản ánh thực tế rằng các tình trạng này có thể rất khó phân biệt, đặc biệt là ở giai đoạn đầu.

Việc gặp chuyên gia hiểu rõ về các tình trạng này tạo ra sự khác biệt thực sự. Các bác sĩ thần kinh chuyên khoa rối loạn vận động và các bác sĩ thần kinh hành vi thường xuyên làm việc với các bệnh về thể Lewy. Họ biết những triệu chứng cần theo dõi, những loại thuốc nào nguy hiểm và cách điều chỉnh việc điều trị khi bệnh thay đổi.

Nếu quý vị có thắc mắc về những gì mình đang thấy hoặc cần trợ giúp tìm kiếm các chuyên gia phù hợp, chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ. Đường dây trợ giúp của chúng tôi hoạt động tất cả các ngày trong năm từ 8 giờ sáng đến 8 giờ tối theo giờ miền Đông qua số 516-218-2026 hoặc 833-LBDLINE. Quý vị cũng có thể liên hệ với chúng tôi qua email tại địa chỉ norma@lbdny.org.