Depresja i apatia w otoczeniu z ciałami Lewy'ego: zrozumienie zmian emocjonalnych

Twoja bliska osoba kiedyś rozpromieniała się, gdy wnuki przychodziły z wizytą. Miała hobby, na których jej zależało, opinie, którymi chętnie się dzieliła, plany, na które czekała. Teraz siedzi cicho, wykazując małe zainteresowanie czymkolwiek. Nie wydaje się dokładnie smutna, ale też nie wygląda na siebie. 

To, co widzisz, może być depresją, apatią lub jednym i drugim. Te zmiany emocjonalne należą do najczęstszych objawów otępienia z ciałami Lewy'ego, dotykając większości osób z tym schorzeniem w pewnym momencie. Często pojawiają się wcześnie, czasami na lata przed objawami poznawczymi lub ruchowymi, które ostatecznie prowadzą do diagnozy.

Trudność polega na tym, że depresja i apatia wyglądają podobnie na pierwszy rzut oka, ale w rzeczywistości są różnymi problemami o różnych przyczynami i różnym leczeniu. Zrozumienie, z czym masz do czynienia, pomaga Ci zareagować w sposób, który naprawdę pomaga, i pomaga lekarzom dobrać metody leczenia, które adresują prawdziwy problem.

Depresja i apatia to nie to samo

Kiedy ktoś przestaje angażować się w życie, często zakładamy, że może być w depresji. To rozsądne przypuszczenie. Jednak w otępieniu z ciałami Lewy'ego to, co wygląda jak depresja, to często apatia – odrębny stan, który wymaga innego podejścia.

Depresja wiąże się z cierpieniem emocjonalnym. Osoba z depresją czuje smutek, beznadziejność, bezwartościowość lub poczucie winy. Może płakać, wyrażać negatywne myśli na swój temat lub mówić, że życie nie ma sensu. Nawet jeśli nie potrafi tego jasno ubrać w słowa, widać u niej wewnętrzne cierpienie.

Apatia jest inna. Osoba z apatią straciła chęci i motywację do działania, ale niekoniecznie cierpi emocjonalnie. Nie czuje smutku. Nie czuje właściwie niczego. Silnik, który kiedyś pchał ją w stronę aktywności, relacji i celów, po prostu przestał działać. Jeśli zapytasz, czy chce pójść na spacer, odwiedzić przyjaciela lub obejrzeć swój ulubiony program, odpowiedź będzie płaska, wypowiedziana bez dystresu i wyjaśnienia.

Ktoś z depresją może powiedzieć: „Nie chcę nikogo widzieć. Jestem okropnym towarzystwem i nikt zresztą nie chce przebywać w moim pobliżu”. Ktoś z apatią może powiedzieć: „Nie chcę nikogo widzieć” i nie dodać nic więcej. Odmówa nie wynika z negatywnych myśli czy bólu emocjonalnego, ale z braku lub deficytu motywacji.

Ta różnica ma znaczenie, ponieważ metody leczenia, które pomagają w depresji, nie zawsze pomagają na apatię, a zmuszanie osoby z apatią do „poprawienia sobie humoru” mija się z tym, co jest naprawdę nie tak.

Dlaczego depresja i apatia są tak powszechne w LBD

Zarówno depresja, jak i apatia występują często w otępieniu z ciałami Lewy'ego, ponieważ choroba bezpośrednio wpływa na obszary mózgu regulujące nastrój i motywację.

Depresja w LBD to nie tylko reakcja na trudną diagnozę, choć to z pewnością ma znaczenie. Złoża ciał Lewy'ego, które charakteryzują tę chorobę, gromadzą się w obszarach mózgu produkujących i regulujących serotoninę, noradrenalinę i dopaminę. Te neuroprzekaźniki odgrywają kluczową rolę w regulacji nastroju. Kiedy komórki, które je produkują, ulegają uszkodzeniu, może pojawić się depresja bez względu na okoliczności życiowe.

To biologiczne podłoże wyjaśnia, dlaczego depresja często pojawia się wcześnie w otępieniu z ciałami Lewy'ego, czasami zanim inne objawy będą oczywiste. Twój bliski mógł zmagać się z depresją przez lata, zanim ktokolwiek podejrzewał, że w grę wchodzi otępienie. Patrząc wstecz, możesz zdać sobie sprawę, że zmiany nastroju były tak naprawdę pierwszym znakiem, że coś jest nie tak.

Apatia angażuje inne obwody w mózgu, zwłaszcza te w płatach czołowych, które odpowiadają za motywację, inicjatywę i zachowania celowe. Kiedy ciała Lewy'ego gromadzą się w tych obszarach, skutkiem jest utrata napędu, która nie ma nic wspólnego z nastrojem. Ta osoba nie jest smutna z powodu braku aktywności. Po prostu nie ma impulsu, aby je podjąć.

Oba problemy są częścią samej choroby, a nie wadami charakteru czy wyborem. Twój bliski nie jest leniwy, trudny ani niewdzięczny. Jego mózg nie funkcjonuje już tak jak dawniej, a skutkiem są te zmiany w emocjach i motywacji, na które tak trudno patrzeć.

Rozpoznawanie depresji w otępieniu z ciałami Lewy'ego

Depresja w LBD może wyglądać nieco inaczej niż depresja u kogoś bez otępienia. Objawy mogą być trudniejsze do zidentyfikowania, ponieważ Twój bliski może mieć trudności z wyrażeniem tego, co czuje, lub może nie rozpoznawać własnego stanu emocjonalnego.

Oznaki wskazujące na depresję to utrzymujący się smutek lub obniżony nastrój, który trwa przez większość dnia, niemal codziennie. Twój bliski może płakać łatwiej niż wcześniej lub wydawać się bliski płaczu, nawet gdy nic konkretnego się nie stało. Może wyrażać poczucie bezwartościowości, winy lub beznadziejności, mówiąc rzeczy takie jak „Jestem ciężarem” lub „Jaki to wszystko ma jeszcze sens?”

Zmianom nastroju często towarzyszą zaburzenia snu. Twój bliski może mieć problemy z zasypianiem, budzić się zbyt wcześnie lub spać znacznie dłużej niż zwykle. Zmiany apetytu również są powszechne – niektórzy tracą zainteresowanie jedzeniem, podczas gdy inni jedzą więcej niż normalnie.

Dolegliwości fizyczne czasami maskują depresję u starszych osób. Twój bliski może skupiać się na bólach, dolegliwościach lub zmęczeniu zamiast mówić o poczuciu smutku. Może wielokrotnie odwiedzać lekarzy z powodu objawów fizycznych, które nie mają jasnego wyjaśnienia medycznego.

Lękom bardzo często towarzyszy depresja w otępieniu z ciałami Lewy'ego. Twój bliski może wydawać się zmartwiony, niespokojny lub niezdolny do znalezienia sobie miejsca. Może wyrażać lęki przed rzeczami, które wcześniej mu nie przeszkadzały, lub potrzebować częstego uspokajania.

W cięższych przypadkach depresja może obejmować myśli o śmierci lub samobójstwie. Traktuj takie wypowiedzi poważnie i skontaktuj się z lekarzem swojego bliskiego. Nawet uwagi takie jak „Chciałbym po prostu pójść spać i się nie obudzić” zasługują na uwagę.

Rozpoznawanie apatii w otępieniu z ciałami Lewy'ego

Apatia może być trudniejsza do zidentyfikowania niż depresja, ponieważ nie wiąże się z oczywistym cierpieniem emocjonalnym. To, co widzisz, to raczej brak czegoś niż obecność.

Cechą charakterystyczną apatii jest ograniczona inicjatywa. Twój bliski przestaje samodzielnie podejmować działania. Nie proponuje wyjść, nie wraca do hobby ani nie robi planów. Zostawiony sam sobie, może siedzieć w tym samym krześle cały dzień bez słowa skargi, nie czytając, nie oglądając telewizji i nie robiąc absolutnie nic.

Znikają zainteresowanie i entuzjazm. Rzeczy, które kiedyś sprawiały przyjemność, wydają się już nie mieć znaczenia. Twój bliski może oglądać mecz swojej ulubionej drużyny bez żadnej widocznej reakcji na zwycięstwa czy porażki. Może patrzeć na zdjęcia wnuków i nie okazywać żadnej iskry więzi. To nie to samo co smutek z tego powodu. To bardziej tak, jakby te rzeczy stały się nieistotne.

Spłycenie emocjonalne często towarzyszy apatii. Twarz Twojego bliskiego może wyrażać mniej emocji niż kiedyś. Jego głos może stać się bardziej monotonny, pozbawiony zwykłych wahań tonu, które przekazują uczucia. Może nie reagować emocjonalnie na wieści, które wcześniej by go zachwyciły lub zdenerwowały.

Ograniczona rozmowa jest powszechna. Ktoś z apatią nie inicjuje rozmów i może udzielać jedynie zdawkowych odpowiedzi, gdy inni próbują go wciągnąć w dialog. To nie jest niegrzeczność ani złość. Brakuje mu po prostu chęci do komunikacji.

Higiena osobista często ulega pogorszeniu. Twój bliski może nie wziąć prysznica, jeśli mu się o tym nie przypomni, może nosić te same ubrania dzień po dniu lub nie zawracać sobie głowy jedzeniem, dopóki posiłek nie zostanie postawiony przed nim. Ponownie – to nie depresja sprawia, że czuje się niegodny opieki. To brak motywacji do zadbania o siebie.

Kiedy depresja i apatia występują razem

Wiele osób z otępieniem z ciałami Lewy'ego doświadcza zarówno depresji, jak i apatii – albo w tym samym czasie, albo w różnych momentach choroby. Ta kombinacja może być szczególnie trudna dla rodzin, ponieważ obejmuje zarówno cierpienie emocjonalne, jak i utratę motywacji.

Gdy występują oba te objawy, możesz zobaczyć kogoś, kto wyraża smutek lub beznadziejność, ale jednocześnie brakuje mu motywacji, aby cokolwiek z tym zrobić. Taka osoba może przyznać, że czuje się okropnie, ale odrzucać sugestie, które mogłyby pomóc – nie dlatego, że uznała, iż te propozycje nie zadziałają, ale dlatego, że po prostu nie potrafi wygenerować motywacji, by spróbować.

Jednoczesne leczenie obu problemów wymaga ostrożności. Leki przeciwdepresyjne mogą pomóc w kwestii nastroju, nie wpływając na apatię. Strategie, które sprawdzają się przy apatii, mogą nie dotyczyć leżącego u jej podłoża bólu emocjonalnego. Kompleksowe podejście uwzględnia oba te wymiary.

Czym depresja i apatia różnią się od wahań funkcji poznawczych

Otępienie z ciałami Lewy'ego powoduje wahania czujności i zdolności poznawczych, które mogą wyglądać jak depresja lub apatia, ale w rzeczywistości są osobnym zjawiskiem. Zrozumienie tej różnicy pomaga w odpowiedniej reakcji.

Podczas wahań funkcji poznawczych Twój bliski może wydawać się senny, wycofany i niechętny do kontaktu, bardzo przypominając osobę z silną apatią. Różnica tkwi w czasie. Wahania pojawiają się i mijają, czasami w ciągu kilku godzin. Twój bliski może wydawać się całkowicie nieobecny rano i stosunkowo zaangażowany popołudniu. Prawdziwa apatia jest bardziej stała, obecna dzień po dniu, momentami bez takich dramatycznych zmian.

Fluctuations wpływają również na czujność i świadomość w sposób, w jaki apatia nie wpływa. Podczas fluctuations bliska Ci osoba może patrzeć tępo w przestrzeń, mieć problem ze śledzeniem konwersacji lub wydawać się dezorientowana co do tego, gdzie się znajduje. Apatia wpływa na motywację, ale niekoniecznie na czujność. Osoba z apatią może być w pełni obudzona i świadoma, ale po prostu nie zainteresowana angażowaniem się.

Opcje leczenia depresji w LBD

Depresja w otępieniu z ciałami Lewy'ego często reaguje na leczenie, co może znacząco poprawić jakość życia zarówno bliskiej Ci osoby, jak i całej rodziny.

Leki przeciwdepresyjne

Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) są zazwyczaj pierwszym wyborem w leczeniu depresji w LBD. Leki takie jak sertralina (Zoloft), citalopram (Celexa) i escitalopram (Lexapro) są zazwyczaj dobrze tolerowane i nie wykazują działania przeciwcholinergicznego, przez które niektóre leki przeciwdepresyjne są niebezpieczne w otępieniu z ciałami Lewy'ego. Mirtazapina (Remeron) również może działać dobrze, a także pomaga w śnie i apetycie. Ważne jest, aby pamiętać, że każda osoba żyjąca z LBD jest inna i leki mogą działać dobrze u jednych, a u innych nie.

Podobnie jak w przypadku wszystkich leków w LBD, leki przeciwdepresyjne należy rozpoczynać od małych dawek i powoli je zwiększać. Reakcja bliskiej Ci osoby może różnić się od typowej, a uważne monitorowanie skutków ubocznych jest kluczowe.

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, takie jak amitryptylina i nortryptylina, powinny być na ogół unikane. Ich właściwości przeciwcholinergiczne mogą nasilić dezorientację i objawy poznawcze.

Działanie leków przeciwdepresyjnych nie pojawia się natychmiast. Zazwyczaj potrzeba kilku tygodni, aby zauważyć poprawę, więc nie zakładaj, że lek nie działa już po kilku dniach.

Metody niefarmakologiczne

Ustrukturyzowana aktywność i zaangażowanie społeczne mogą pomóc w depresji, nawet gdy motywacja jest niska. Regularne rutyny obejmujące przyjemne zajęcia, czas z osobami dającymi wsparcie oraz łagodne ćwiczenia fizyczne przyczyniają się do poprawy nastroju.

Ekspozycja na światło naturalne, szczególnie rano, może pomóc w regulacji nastroju i cyklu snu. Jeśli bliska Ci osoba spędza większość czasu w pomieszczeniach, znalezienie sposobów na zwiększenie ekspozycji na światło może pomóc.

Poradnictwo lub psychoterapia mogą przynieść korzyści niektórym osobom z łagodnym do umiarkowanego otępieniem, szczególnie na wcześniejszych etapach, gdy komunikacja jest jeszcze stosunkowo zachowana. Podejście to skupia się na praktycznych strategiach radzenia sobie, a nie na psychoterapii wglądowej.

Rozwiązanie innych problemów, które przyczyniają się do obniżenia nastroju, również ma znaczenie. Ból, zły sen, skutki uboczne leków i izolacja społeczna – wszystko to pogłębia depresję. Leczenie tych leżących u podłoża problemów może poprawić nastrój nawet bez stosowania konkretnego leczenia przeciwdepresyjnego.

Opcje leczenia apatii w LBD

Apatię leczy się trudniej niż depresję. Leki przeciwdepresyjne często nie pomagają, ponieważ apatia w swojej istocie nie jest problemem związanym z nastrojem. Badania nad metodami leczenia apatii w otępieniu są ograniczone i żaden lek nie został zatwierdzony specjalnie w tym celu.

Leki, które mogą pomóc

Inhibitory cholinoesterazy, takie jak donepezil (Aricept), rywastygmina (Exelon) i galantamina (Razadyne), które są powszechnie stosowane w leczeniu objawów poznawczych w LBD, czasami poprawiają również apatię. Jeśli bliska Ci osoba nie przyjmuje jeszcze żadnego z tych leków, rozpoczęcie leczenia może pomóc zarówno w motywacji, jak i w procesach myślowych.

Podejścia behawioralne i środowiskowe

Ponieważ opcje leczenia farmakologicznego apatii są ograniczone, strategie niefarmakologiczne stają się szczególnie ważne.

Struktura i rutyna pomagają zrekompensować utraconą inicjatywę. Kiedy bliska Ci osoba nie podejmuje już aktywności z własnej woli, wbudowanie zajęć w przewidywalny plan dnia sprawia, że i tak do nich dochodzi. Może nie zainicjują porannego spaceru, ale jeśli spacer odbywa się codziennie o 9 rano jako część rutyny, mogą w nim uczestniczyć bez oporu.

Upraszczanie zajęć zwiększa szansę na zaangażowanie. Złożone zadania składające się z wielu kroków wymagają inicjatywy na każdym etapie, a właśnie to upośledza apatia. Rozbicie czynności na proste elementy i zapewnianie wskazówek na każdym etapie może pomóc bliskiej Ci osobie w uczestniczeniu w rzeczach, których sama by nie zainicjowała.

Zewnętrzna motywacja ma znaczenie, gdy brakuje wewnętrznej. Bliska Ci osoba może nie dbać o prysznic ze względu na samego siebie, ale może to zrobić, ponieważgdzieś razem idziecie. Może nie chcieć jeść, ale może wziąć udział w posiłku, ponieważ jesz razem z nią. Wykorzystanie kontaktu społecznego i łagodnych oczekiwań jako motywatorów może pomóc w utrzymaniu funkcjonowania.

Aktywność fizyczna, nawet wtedy, gdy bliska Ci osoba nie chce jej wykonywać, może pomóc zmniejszyć apatię. Ćwiczenia wpływają na chemię i funkcjonowanie mózgu w sposób, który może częściowo zrekompensować zmiany powodujące apatię. Nakłonienie bliskiej osoby do ruchu może wymagać wytrwałości i kreatywości, ale korzyści wykraczają poza zdrowie fizyczne.

Muzyka, zwłaszcza taka, która ma znaczenie dla bliskie Ci osoby, czasami wyzwala zaangażowanie, gdy nic innego tego nie robi. Nawet ktoś, kto nie wykazuje zainteresowania rozmową lub aktywnością, może zareagować na znane piosenki. Muzykoterapia oraz samo puszczanie ulubionej muzyki w domu mogą zapewnić chwile kontaktu.

Życie z tymi zmianami

Obserwowanie, jak bliska Ci osoba traci zainteresowanie życiem, jest bolesne. Osoba, która kiedyś się śmiała, planowała, miała nadzieję i troszczyła się, wydaje się pomniejszona, a Ty opłakujesz to, kim była, nawet gdy nadal opiekujesz się tym, kim jest teraz.

Pomaga pamiętać, że te zmiany wynikają z choroby, a nie z wyborów bliskiej Ci osoby. Nie wycofują się z relacji z Tobą celowo. Nie są niewdzięczne za Twoją opiekę. Układy w mózgu, które odpowiadały za zaangażowanie, motywację i ekspresję emocjonalną, są uszkodzone, a to, co widzisz, jest tego skutkiem.

Twoja obecność i opieka nadal mają znaczenie, nawet gdy bliska Ci osoba nie potrafi okazać wdzięczności tak, jak dawniej. Osoby z apatią mogą nie wyrażać radości, ale to nie znaczy, że Twoje wysiłki idą na marne. Utrzymywanie rutyny, zapewnianie stymulacji i samo przebywanie tam przyczyniają się do ich dobrego samopoczucia, nawet bez widocznej informacji zwrotnej.

Zadbaj także o siebie. Opieka nad osobą z otępieniem z ciałami Lewy'ego jest wyczerpująca w każdych okolicznościach. Kiedy bliska Ci osoba nie może zapewnić odwzajemnienia emocjonalnego, opieka staje się jeszcze bardziej wyczerpująca. Grupy wsparcia, opieka wytchnieniowa i kontakty z innymi, którzy rozumieją sytuację, mogą pomóc Ci utrzymać własne dobre samopoczucie.

Jeśli zmagasz się ze zmianami emocjonalnymi u bliskiej osoby lub masz pytania dotyczące opcji leczenia, nasi Wolontariusze z Doświadczeniem Życiowym są tutaj, aby pomóc. Nasza infolinia jest dostępna każdego dnia roku w godzinach od 8:00 do 20:00 czasu wschodniego pod numerem 516-218-2026 lub 833-LBD-LINE. Możesz się z nami skontaktować również przez e-mail na adres norma@lbdny.org.

 

FAQ: Depresja i apatia w otępieniu z ciałami Lewy'ego

Czy depresja jest częsta w otępieniu z ciałami Lewy'ego?

Tak, depresja jest bardzo częstym objawem w otępieniu z ciałami Lewy'ego i dotyka szacunkowo od 50 do 60 procent osób z tą chorobą.

Jaka jest różnica między depresją a apatią?

Depresja wiąże się z cierpieniem emocjonalnym, w tym z uczuciem smutku, beznadziejności, bezwartościowości lub poczuciem winy. Apatia to utrata motywacji i inicjatywy bez bólu emocjonalnego. Osoba cierpiąca na depresję czuje się źle z tym, że nic nie robi. Osoba z apatią po prostu nie przejmuje się robieniem rzeczy i nie odczuwa niepokoju z powodu tego braku zainteresowania.

Dlaczego bliska mi osoba chorująca na LBD wydaje się nie mieć żadnych emocji?

Spłycenie emocjonalne, podczas którego dana osoba wykazuje małą reakcję na wydarzenia, które normalnie wywoływałyby uczucia, jest częstym objawem apatii w otępieniu z ciałami Lewy'ego. Choroba uszkadza obszary mózgu odpowiedzialne za generowanie motywacji i reakcji emocjonalnych. Bliska Ci osoba może nadal mieć pewne wewnętrzne przeżycia, których nie potrafi wyrazić, albo może naprawdę odczuwać bardzo niewiele. 

Czy apatię w otępieniu z ciałami Lewy'ego można leczyć?

Apatię leczy się trudniej niż depresję, ponieważ nie reaguje ona dobrze na leki przeciwdepresyjne. Podejście behawioralne jest często skuteczniejsze niż farmakoterapia. 

Skąd mam wiedzieć, czy bliska mi osoba jest w depresji, czy po prostu zmęczona z powodu LBD?

Zmęczenie i senność są powszechne w otępieniu z ciałami Lewy'ego i mogą przypominać depresję. Kluczowe różnice obejmują występowanie objawów emocjonalnych, takich jak smutek, beznadziejność lub płaczliwość, które sugerują depresję, a nie zwykłe zmęczenie. Wahania funkcji poznawczych w LBD mogą również powodować okresy senności i wycofania, które pojawiają się i mijają w ciągu godzin. Jeśli wycofanie jest stałe i towarzyszą mu negatywne myśli lub ból emocjonalny, bardziej prawdopodobna jest depresja.

Czy powinienem namawiać bliską mi osobę do aktywności, gdy ma apatię?

Delikatna zachęta jest zazwyczaj pomocna. Osoba z apatią nie podejmie inicjatywy, aby zacząć działać, ale może wziąć udział w zajęciach, gdy już zostaną rozpoczęte. Wprowadzenie aktywności do codziennej rutyny, tak aby odbywały się automatycznie, zmniejsza potrzebę wykazywania inicjatywy przez bliską osobę. Unikaj zbyt silnego naciskania lub wyrażania frustracji, ponieważ może to wywołać u niej niepokój, nie zwiększając jednocześnie motywacji. 

Czy depresję w LBD można pomylić z nasilaniem się otępienia?

Tak, depresja może powodować nasilone splątanie, wolniejsze myślenie i zmniejszoną sprawność, które naśladują postęp otępienia. Niekiedy nazywa się to „rzekomym otępieniem” (pseudodemensją). Gdy depresja jest skutecznie leczona, funkcje poznawcze mogą się poprawić.

Czy apatia oznacza, że bliska mi osoba już mnie nie kocha?

Nie. Apatia wpływa na motywację i zdolność wyrażania uczuć, a nie na podstawowe więzi emocjonalne. Bliska Ci osoba może nadal odczuwać miłość i więź, ale brak jej siły napędowej, aby to wyrazić lub podjąć działanie.

Kiedy powinienem porozmawiać z lekarzem o zmianach nastroju u bliskiej osoby?

Skontaktuj się z lekarzem bliskiej osoby, jeśli zauważysz utrzymujący się smutek, skłonność do płaczu lub wypowiedzi pełne beznadziejności. Szukaj natychmiastowej pomocy, jeśli bliska osoba wyraża myśli o śmierci lub samobójstwie, nawet jeśli są to pozornie luźne komentarze, takie jak życzenie, aby się nie obudzić.