Lewy Cisimcikli Demansında Uyku Sorunları: REM Uykusu Davranış Bozukluğu

Genellikle RBD olarak adlandırılan REM uykusu davranış bozukluğu, Lewy body dementia'daki en yaygın belirtilerden biridir. Lewy body dementia hastalarının %75'inden fazlası bunu bir noktada yaşar ve birçok kişide bu durum, herhangi bir bilişsel veya hareket sorunu başlamadan yıllar önce ortaya çıkar.

RBD'de insanlar rüyalarını fiziksel olarak yaşarlar. Tamamen bilinçsiz durumdayken yumruk atabilir, tekme atabilir, bağırabilir veya ortalıkta debelenebilirler. Nöbetler yaralanmalara neden olacak kadar şiddetli olabilir. Sevdiğiniz kişi geceleri bunu yapıyorsa, bunu sadece huzursuz geceler veya kötü rüyalar olarak geçiştirmemek gerekir. Bu, beyinlerinde olup bitenlerle doğrudan bağlantılı önemli bir belirtidir.

Bu makale, REM uykusu davranış bozukluğunun ne olduğunu, Lewy body dementia'da neden ortaya çıktığını ve bunun güvenli bir şekilde nasıl yönetileceğini açıklamaktadır.

REM Uykusu Davranış Bozukluğu Nedir?

Normal uyku sırasında vücudunuz farklı aşamalardan geçer. Bu aşamalardan biri, hızlı göz hareketi anlamına gelen REM uykusu olarak adlandırılır. En canlı rüyaların görüldüğü zaman budur. Normalde beyniniz REM uykusu sırasında kaslarınızı geçici olarak felç eder. Bu doğal felç, rüya gördüğünüz şeyi gerçekleştirmenizi engeller.

RBD'de koruyucu felç düzgün çalışmaz. Kişinin rüya görürken vücudu hareket etmeye devam eder, böylece rüyasında olanları yaşar.

Bu nöbetler genellikle gecenin ikinci yarısında, REM dönemlerinin daha uzun ve rüyaların en yoğun olduğu zamanlarda gerçekleşir. Sevdiğiniz kişinin havaya yumruk veya tekme attığını, etrafa savrulduğunu, bağırdığını veya bacaklarıyla koşma hareketi yaptığını fark edebilirsiniz. Bazen aniden oturur veya kollarını sallar.

Yaptıkları şeyler, rüyalarında o an ne oluyorsa ona uyar. Eğer saldırıya uğradıklarını görüyorlarsa, karşılık verirler. Bir şeyden kaçtıklarını görüyorlarsa, bacakları koşuyormuş gibi hareket eder. Bu hareketler rastgele değildir.

Bu nöbetler sırasında tamamen uykudadırlar. Gözleri kapalı kalır. Onları uyandırmaya çalışırsanız genellikle tepki vermezler, ancak bazen yeterince şiddetli hareket ederlerse veya yataktan düşerlerse kendiliğinden uyanırlar. Uyandıklarında genellikle kafaları karışıktır ve yönlerini şaşırmış olurlar.

Çoğu insanın yaşananlara dair hiçbir anısı yoktur. Sabahları canlı veya şiddetli rüyalar gördüklerini hatırlayabilirler, ancak gerçekte hareket ettiklerinin veya ses çıkardıklarının farkında olmazlar. Hatırlamadıkları morlukları onlara söylemek veya gece neden başka bir odaya taşındığınızı açıklamak zorunda kalan kişi siz olabilirsiniz.

Nöbetler öngörülebilir bir takvimi takip etmez. Sevdiğiniz kişi bir süre haftada birkaç kez bu nöbetleri yaşayabilir, ardından hiç nöbet geçirmeden aylar geçirebilir.

Lewy Body Dementia'da Neden Ortaya Çıkar?

Daha önce de belirttiğimiz gibi, REM uykusu sırasında beyin kaslarınızın çoğunu otomatik olarak devre dışı bırakır. Nefes almaya ve gözlerinizi hareket ettirmeye devam edebilirsiniz, ancak diğer her şey geçici olarak felç olur. Bu koruyucu mekanizma, rüyalarınızı fiilen yaşamanızı engeller. Beyinde bundan sorumlu olan kısma beyin sapı denir.

Lewy cisimcikli demans hastalarında, bu beyin sapı bölgelerinde Lewy cisimcikleri birikir ve otomatik felcin başarısız olmasına neden olur. Bu koruma olmadan, rüya görürken vücudunuz serbestçe hareket edebilir.

Bu beyin sapı hasarı, Lewy cisimcikli demansta erken safhalarda, genellikle Lewy cisimciklerinin düşünceyi, hafızayı veya hareketi kontrol eden beyin bölgelerine yayılmasından yıllar önce gerçekleşir. Bu nedenle RBD, herhangi bir zihinsel sorun ortaya çıkmadan on yıl veya daha uzun süre önce kendini gösterebilir. 

RBD'den etkilenen aynı beyin sapı bölgeleri, diğer otomatik vücut fonksiyonlarını da kontrol eder. Sevdiğiniz kişinin ayağa kalktığında tansiyon sorunları, kronik kabızlığı veya vücut ısısını düzenlemede zorluğu varsa ve bunlara uyku sorunları da eşlik ediyorsa, bu muhtemelen tesadüf değildir.

REM uykusu davranışı bozukluğu, Lewy cisimcikli demanstaki en güçlü erken belirtilerden biridir. Araştırmalar, RBD'si olan birçok kişinin, genellikle uyku belirtileri ilk ortaya çıktıktan yıllar sonra, nihayetinde ya Lewy cisimcikli demans ya da Parkinson hastalığı geliştirdiğini göstermektedir.

Sevdiğiniz kişide başka hiçbir belirti olmaksızın sadece RBD varsa, doktorlar durumu sadece izleyebilir. Ancak uyku sorunu görsel halüsinasyonlar, gelip geçici kafa karışıklığı veya Parkinson hastalığına benzer hareket sorunlarıyla birlikte ortaya çıkarsa, Lewy cisimcikli demans olasılığı çok yüksek hale gelir.

Bu yüzden, yıllar önce başlamış olsa bile rüyaları yaşama geçmişi hakkında doktorları bilgilendirmeniz gerekir. RBD'nin bu uzun geçmişi, doktorların Lewy cisimcikli demansı diğer durumlardan ayırt etmesine yardımcı olan çok önemli bir teşhis bilgisidir.

Yatak Odasını Nasıl Daha Güvenli Hale Getirirsiniz?

RBD yönetilirken güvenlik en önemli önceliktir. İnsanlar nöbetler sırasında kendilerine veya yatak arkadaşlarına zarar verebileceğinden, uyku ortamını daha güvenli hale getirmek gerçekten çok önemlidir.

İşte yardımcı olabilecek bazı pratik adımlar:

Yaralanmaya neden olabilecek nesneleri kaldırın veya sabitleyin. Komodin üzerindeki lambalar, saatler, gözlükler ve diğer eşyalar fırlatılan nesnelere veya kırılabilir tehlikelere dönüşebilir. Bunları çekmecelerde veya yataklardan daha uzaktaki yüzeylerde tutun. Yatak odasında silah veya başka kesici/ateşli silahlar varsa, bunları tamamen ortadan kaldırın.

Yatağı alçaltın veya yastıkları ya da şilteyi doğrudan yere koyun. Birçok yaralanma, insanlar bir nöbet sırasında yataktan düştüğünde meydana gelir. Daha alçak bir yüzey, düşülecek daha az mesafe ve darbe anında daha az kuvvet demektir.

Yatağın yakınındaki mobilyaların keskin köşelerini yastıklayın. Keskin kenarlı komodinler, şifonyerler ve yatak çerçeveleri nöbetler sırasında kesiklere veya morluklara neden olabilir. Mobilyaların yeri değiştirilemiyorsa, köşelere ve sert kenarlara koruyucu dolgu ekleyin.

Banyoya giden güvenli bir yol açın. Sevdiğiniz kişi gece kalkarsa, karanlıkta ayakkabılara, giysilere veya diğer eşyalara takılıp düşmeyeceğinden emin olun.

Pencereleri güvenceye alın. Özellikle yatak odası zemin katta değilse, düşmeleri önlemek için pencerelerin kilitli olduğundan veya engellere sahip olduğundan emin olun.

Uyku düzenini göz önünde bulundurun. Nöbetler sık veya şiddetliyse, geçici olarak ayrı yataklarda veya ayrı odalarda uyumak, ilgili herkes için en güvenli seçenek olabilir.

Tedavi Seçenekleri

İyi haber şu ki RBD genellikle tedaviye iyi yanıt verir. En sık kullanılan iki ilaç melatonin ve klonazepamdır.

Melatonin genellikle Lewy cisimcikli demansı olan kişiler için ilk tercihtir. Vücut tarafından uykuyu düzenlemek için doğal olarak üretilen bir hórmondur ve takviye olarak almak RBD nöbetlerini azaltmaya yardımcı olabilir. Dozlar genellikle yatma vaktinde alınan 3 ila 12 mg arasındadır. Melatonin diğer seçeneklere göre daha az yan etkiye sahiptir ve genellikle yaşlı yetişkinler ile demans hastaları için daha güvenli kabul edilir. Bazı kişilerde sabah sersemliği veya baş ağrısı görülür, ancak bunlar genellikle hafiftir.

Klonazepam uzun yıllardır RBD için kullanılan bir benzodiazepin ilacıdır. Etkili olabilir, ancak demans hastalarında dikkatli kullanılmalıdır çünkü bilişsel sorunları kötüleştirebilir, düşme riskini artırabilir ve gündüz uykululuğuna neden olabilir. Varsa uyku apnesini de kötüleştirebilir. Bu nedenlerden dolayı doktorlar, Lewy cisimcikli demansı olan kişilerde genellikle önce melatonin denemeyi tercih ederler.

Sevdiğiniz kişinin doktoru, tedavi önerirken genel sağlığını, kullandığı diğer ilaçları ve özel belirtileri dikkate alacaktır. Bazen kombinasyon yaklaşımı en iyi sonucu verir.

Şunu belirtmek gerekir ki, ilaç tedavisiyle bile güvenlik önlemleri yerinde kalmalıdır. Tedavi nöbetleri azaltır ancak tamamen ortadan kaldırmayabilir.

Doktorunuza Neler Anlatmalısınız?

Sevdiğiniz kişide RBD olduğunu düşünüyorsanız, aslında ne gördüklerinizi anlatın. Sadece “huzursuz uyku” veya “kötü rüyalar” demeyin. Hareketler, sesler, zamanlama ve sıklık konusunda spesifik olun.

Doktor randevusundan önce birkaç hafta boyunca nöbetler hakkında notlar tutun. Ne zaman gerçekleştiğini, gecenin hangi saatinde olduğunu, hangi hareketleri gözlemlediğinizi, kişinin uyanıp uyanmadığını ve varsa ne hatırladığını yazın. Meydana gelen yaralanmaları not edin.

Bunun ne kadardır yaşandığından bahsedin. Eşiniz on yıldır rüyaları yaşıyorsa ve zihinsel sorunlar henüz yeni başladıysa, bu zaman çizelgesi tanı açısından önemlidir. Doktorların RBD'nin önce geldiğini bilmesi gerekir.

Bir uyku çalışmasının (polifaji) faydalı olup olmayacağını sorun. RBD'si olan herkesin resmi bir uyku çalışmasına ihtiyacı yoktur, ancak bu durum tanıyı doğrulayabilir ve diğer uyku bozukluklarını dışlayabilir. Karar, belirtilerin ne kadar net olduğuna ve doktorların hangi diğer durumları değerlendirdiğine bağlıdır.

Eğer sevdiğiniz kişiye Lewy cisimcikli demans teşhisi konulduysa, doktorların REM uykusu davranış bozukluğundan haberdar olduğundan emin olun. Tıbbi dosyasında bir yerde geçiyor olsa bile, tedavi seçeneklerini konuşurken bunu özellikle dile getirin. Bu durum, hangi ilaçların güvenli olduğunu ve hangilerinden kaçınılması gerektiğini etkiler.

RBD ile Yaşamak

Bakım verenler için RBD, Lewy cisimcikli demansın en yorucu yönlerinden biri olabilir. Kendi uykunuz bölünür. Her gece ne olabileceği konusunda kaygı duyabilirsiniz. Bazı bakım verenler, uyurken bile uyanık kalmaları gerektiğini hissettiklerini söylerler.

Yardımcı olabilecek birkaç şey şunlardır:

Sevdiğiniz kişinin doktoruyla tedaviyi en iyi duruma getirmek hakkında konuşun. Mevcut ilaçlar nöbetleri iyi kontrol edemiyorsa, dozları ayarlamak veya farklı yaklaşımlar denemek için imkan olabilir.

Kendi uyku ihtiyaçlarınızın karşılandığından emin olun. Ayrı odalarda uyumak daha iyi dinlenmenize yardımcı olacaksa, bu değerlendirilebilecek mantıklı bir seçenektir.

Anlayan diğer bakım verenlerle bağ kurun. Yüz yüze veya çevrim içi olsun, Lewy cisimcikli demans bakım verenleri destek grupları, benzer deneyimlerden geçmiş kişilerden pratik ipuçları ve duygusal destek sağlayabilir.

Sevdiğiniz kişinin bunu bilerek yapmadığını ve yaptıklarını hatırlamadığını unutmayın. Gece ne olduğunu öğrendiklerinde utangaç veya üzgün hissedebilirler. Onlara anladığınızı, bunun hastalığın bir parçası olduğunu ve kontrol edebilecekleri bir şey olmadığını söylemeniz çok şey fark ettirir.

Konuşacak birine ihtiyacınız varsa veya RBD'yi yönetmek hakkında sorularınız varsa, ekibimiz yardım etmek için burada. Yılın her günü Doğu saatiyle sabah 8'den akşam 8'e kadar bize 516-218-2026 numaralı telefondan veya 833-LBDLINE numarasından ulaşabilirsiniz. Ayrıca norma@lbdny.org adresine e-posta gönderebilirsiniz.